Biến động cơ cấu bạo lực gia đình: Tín hiệu cần được nhìn nhận nghiêm túc
Theo Báo cáo của Chính phủ về thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025 cho thấy, bức tranh chung của bạo lực gia đình có những chuyển biến tích cực. Số vụ việc, số hộ gia đình xảy ra bạo lực và số người gây bạo lực đều giảm so với năm trước, kết quả này đã phản ánh hiệu quả bước đầu của các chương trình can thiệp và truyền thông.
Tuy nhiên, nếu đi sâu vào cơ cấu giới thì có thể thấy rõ một xu hướng đáng chú ý. Trong tổng số 2.048 nạn nhân bạo lực gia đình, có 379 nam giới, tăng 92 trường hợp so với năm 2024. Song song với đó, số phụ nữ là người gây bạo lực cũng có chiều hướng gia tăng. Những con số này cho thấy sự thay đổi trong đặc điểm và hình thái của bạo lực gia đình, không còn hoàn toàn theo mô hình truyền thống trước đây.
Đáng lưu ý, đây không chỉ là biến động mang tính thống kê, mà phản ánh sự dịch chuyển về bản chất của vấn đề. Trong khi các chính sách và hoạt động truyền thông trước đây chủ yếu tập trung vào bảo vệ phụ nữ – nhóm dễ bị tổn thương thì thực tiễn hiện nay đòi hỏi phải có cách tiếp cận toàn diện hơn, bao quát đầy đủ các nhóm đối tượng.
Từ góc độ quản lý nhà nước, nếu không kịp thời nhận diện và điều chỉnh, sự thay đổi này có thể tạo ra khoảng trống trong chính sách và thực thi, làm giảm hiệu quả của các chương trình phòng, chống bạo lực gia đình trong bối cảnh mới.
Những câu chuyện phía sau con số: Từ bạo hành thể xác đến tra tấn tinh thần
Đằng sau các con số thống kê là những câu chuyện rất cụ thể, rất đời thường, nhưng cũng đầy ám ảnh. Bạo lực gia đình với nam giới không chỉ dừng ở những va chạm thể xác, mà còn diễn ra dưới nhiều hình thức như xúc phạm, kiểm soát, ép buộc, cô lập và gây tổn thương tinh thần kéo dài.
Trường hợp của ông Hà (Hà Nội) là một ví dụ. Gần 20 năm sống trong hôn nhân, ông cho biết mình thường xuyên bị vợ chửi bới, miệt thị, kiểm soát sinh hoạt và tạo áp lực trong cuộc sống hằng ngày. Không chỉ gánh nặng mưu sinh, ông còn phải quán xuyến việc nhà trong tâm thế mệt mỏi, căng thẳng kéo dài. Theo chia sẻ của ông, mâu thuẫn tích tụ qua nhiều năm khiến ông nhiều lần rơi vào trạng thái suy sụp, phải tìm đến tư vấn tâm lý để giải tỏa áp lực.
Một trường hợp khác là anh Nam, giảng viên tại Hà Nội. Theo lời kể, sự lệch pha trong đời sống hôn nhân, đặc biệt là ở khía cạnh tình cảm và quan hệ vợ chồng, đã khiến anh rơi vào tình trạng bị ép buộc, dằn vặt và chịu sức ép tinh thần kéo dài. Điều đáng nói, dù cảm thấy tổn thương, anh vẫn lựa chọn im lặng vì sợ điều tiếng, sợ bị nhìn nhận như một người đàn ông “yếu thế” trong chính gia đình mình.
Đáng chú ý, trong một số vụ việc được ghi nhận tại cơ sở cũng cho thấy, đã có những trường hợp nam giới bị hành hung đến mức phải nhập viện điều trị. Tuy nhiên, phần lớn các vụ việc không được trình báo đầy đủ, hoặc chỉ dừng ở hòa giải nội bộ. Không chỉ có vậy, nhiều nạn nhân còn chọn cách im lặng, không phải vì tổn thương ít nghiêm trọng, mà vì họ thiếu một "địa chỉ cụ thể" để lên tiếng.
TS. Khuất Thu Hồng – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội
Theo TS. Khuất Thu Hồng – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội, khi nạn nhân của bạo lực gia đình là nam giới, các hành vi bạo lực thường không được nhìn nhận đầy đủ về mức độ nghiêm trọng. Nhiều trường hợp còn bị xem nhẹ, thậm chí bị phủ nhận do những định kiến xã hội về vai trò và “sức chịu đựng” của nam giới trong gia đình.
Bà cho rằng, chính cách nhìn này khiến không ít nạn nhân lựa chọn im lặng, không tìm kiếm sự hỗ trợ, đồng thời làm cho các cơ quan chức năng khó phát hiện và can thiệp kịp thời. Hệ quả là nhiều hành vi bạo lực có thể kéo dài trong âm thầm, tích tụ theo thời gian, gây tổn thương không chỉ về thể chất mà còn về tâm lý, làm suy giảm chất lượng cuộc sống và các mối quan hệ xã hội của nạn nhân.
Rào cản lớn nhất: Định kiến xã hội và “khoảng tối” trong thống kê
Một trong những nguyên nhân khiến bạo lực đối với nam giới khó được phát hiện và xử lý kịp thời nằm ở yếu tố văn hóa – xã hội. Quan niệm “đàn ông phải mạnh mẽ, không được yếu đuối” vẫn còn phổ biến, tạo áp lực vô hình khiến nhiều nạn nhân không dám thừa nhận mình bị bạo hành. Trong không ít trường hợp, việc lên tiếng còn bị xem là “mất thể diện”, khiến họ lựa chọn im lặng.
Nhiều nạn nhân không dám thừa nhận mình bị bạo hành (Ảnh: TL)
Thực tế cho thấy, nhiều nam giới bị bạo lực gia đình thường chịu đựng trong thời gian dài, không tìm kiếm sự hỗ trợ. Nguyên nhân không chỉ xuất phát từ tâm lý e ngại điều tiếng, mà còn do thiếu niềm tin rằng phản ánh của họ sẽ được tiếp nhận nghiêm túc. Điều này dẫn đến hệ quả kép: hành vi bạo lực kéo dài, trong khi dữ liệu thống kê lại không phản ánh đúng thực tế.
Theo TS. Khuất Thu Hồng – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội, khi nạn nhân là nam giới, bạo lực gia đình thường dễ bị xem nhẹ hoặc không được thừa nhận đúng mức. “Định kiến giới khiến nhiều trường hợp không được ghi nhận, dẫn đến việc chính sách và dịch vụ hỗ trợ chưa bao phủ đầy đủ các nhóm đối tượng,” bà nhận định.
PGS.TS Nguyễn Thế Chinh (Ảnh: TL)
Ở góc độ chính sách, PGS.TS Nguyễn Thế Chinh cho rằng, dữ liệu đầy đủ và chính xác là nền tảng để hoạch định chính sách hiệu quả. Khi một hiện tượng xã hội không được đo lường đúng mức, các giải pháp đưa ra khó có thể sát thực tế.
Đối với bạo lực gia đình, việc tồn tại “phần chìm” lớn – những trường hợp không được khai báo sẽ làm sai lệch bức tranh tổng thể. Hệ quả là cơ quan quản lý có thể chưa nhận diện đúng nhóm đối tượng cần ưu tiên, cũng như chưa xác định chính xác các điểm cần can thiệp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả chính sách, mà còn khiến nguồn lực hỗ trợ bị phân bổ chưa phù hợp với nhu cầu thực tế.
Từ thực tế đó, các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện cơ chế thu thập dữ liệu, tăng cường khảo sát độc lập và bảo đảm tính ẩn danh cho người cung cấp thông tin. Đồng thời, cần xây dựng môi trường xã hội cởi mở hơn, giảm định kiến giới, khuyến khích nạn nhân lên tiếng, qua đó giúp các cơ quan chức năng nhận diện đầy đủ và can thiệp kịp thời.
Nhận diện lại bản chất bạo lực gia đình trong bối cảnh mới
Phân tích sâu hơn cho thấy, gốc rễ của bạo lực gia đình không nằm ở giới tính, mà ở sự lạm dụng quyền lực trong quan hệ gia đình. Khi một bên nắm giữ lợi thế về kinh tế, tâm lý hoặc vị thế xã hội và sử dụng lợi thế đó để áp đặt, kiểm soát, nguy cơ bạo lực sẽ gia tăng. Các hành vi này không chỉ dừng ở bạo lực thể chất, mà còn biểu hiện qua kiểm soát tài chính, gây áp lực tinh thần hoặc ép buộc trong đời sống cá nhân.
Các hành vi bạo lực không chỉ dừng ở bạo lực thể chất, mà còn biểu hiện qua kiểm soát tài chính, gây áp lực tinh thần hoặc ép buộc trong đời sống cá nhân (Ảnh minh hoạ)
Trong bối cảnh xã hội biến đổi nhanh, vai trò của các thành viên trong gia đình cũng có sự dịch chuyển. Áp lực kinh tế, thay đổi trong phân công lao động, cùng khác biệt về quan điểm sống giữa các thế hệ dễ làm phát sinh mâu thuẫn. Nếu thiếu cơ chế điều chỉnh phù hợp, những xung đột này có thể leo thang thành bạo lực.
Ở góc độ chính sách, nhiều đại biểu Quốc hội cũng đã lên tiếng về yêu cầu điều chỉnh cách tiếp cận đối với công tác phòng, chống bạo lực gia đình trong bối cảnh mới.
Đại biểu Quốc hội Trương Anh Tuấn cho rằng, cần nhìn nhận bạo lực gia đình theo hướng toàn diện, không mặc định nạn nhân dựa trên giới tính. Theo đại biểu, việc duy trì cách tiếp cận cũ có thể dẫn đến bỏ sót một bộ phận nạn nhân, trong đó có nam giới, khiến chính sách bảo vệ chưa thực sự bao trùm và công bằng.
Đại biểu Quốc hội Trương Anh Tuấn (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Có cùng quan điểm, đại biểu Quốc hội Tô Văn Tám nhấn mạnh, thực tiễn bạo lực gia đình đang có nhiều biến đổi cả về hình thức lẫn tính chất. Nếu hệ thống chính sách không được cập nhật kịp thời, sẽ khó nhận diện và xử lý hiệu quả các dạng bạo lực mới, đặc biệt là những hành vi diễn ra trong “vùng xám” như bạo lực tinh thần, kiểm soát kinh tế hoặc gây áp lực tâm lý kéo dài. Theo ông, đây là những dạng bạo lực khó định lượng, khó chứng minh, nhưng lại để lại hệ lụy sâu sắc, đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt và phù hợp hơn từ phía cơ quan quản lý.
Đại biểu Quốc hội Tô Văn Tám (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)
Các ý kiến này cho thấy, nếu tiếp tục duy trì cách tiếp cận “một chiều” trong phòng, chống bạo lực gia đình, sẽ không đủ để giải quyết những biến đổi phức tạp của thực tiễn. Thay vào đó, cần một hệ thống chính sách linh hoạt, bao trùm và nhạy cảm hơn với các yếu tố xã hội, nhằm bảo vệ đầy đủ quyền và lợi ích của mọi thành viên trong gia đình.
Yêu cầu điều chỉnh chính sách: Không để “nạn nhân vô hình” tồn tại
Thực tiễn cho thấy, công tác phòng, chống bạo lực gia đình cần được điều chỉnh theo hướng toàn diện, phù hợp với những biến đổi về cấu trúc gia đình và nhận thức xã hội. Việc chỉ tập trung vào một nhóm đối tượng truyền thống không còn đủ để bao quát đầy đủ các dạng thức bạo lực đang ngày càng đa dạng.
Do tính nữ quyền ngày một cao cộng với vấn đề nữ quyền độc hại nên nam giới đang bị bạo lực về tinh thần rất nhiều (Ảnh: TL)
TheoTS. Khuất Thu Hồng – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội, chúng ta cần thay đổi cách tiếp cận truyền thông theo hướng khẳng định bạo lực gia đình là vấn đề của mọi giới. “Khi định kiến được tháo gỡ, nạn nhân – dù là nam hay nữ – mới có thể lên tiếng và tìm kiếm sự hỗ trợ”, bà nhấn mạnh. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cho rằng hệ thống hỗ trợ cần được mở rộng, bảo đảm mọi nạn nhân đều có thể tiếp cận dịch vụ tư vấn tâm lý, hỗ trợ pháp lý và cơ chế bảo vệ khẩn cấp. PGS.TS Nguyễn Thế Chinh nhận định, nếu chính sách không bao phủ đầy đủ các nhóm đối tượng, sẽ dẫn đến tình trạng “lệch pha” giữa thực tiễn và can thiệp, làm giảm hiệu quả tổng thể.
TS. Luật sư Đặng Văn Cường – Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Ảnh: NVCC)
Ở góc độ pháp lý, TS. Luật sư Đặng Văn Cường – Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp cho rằng, việc hoàn thiện khung pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi là yêu cầu cấp bách trong bối cảnh bạo lực gia đình ngày càng diễn biến phức tạp. Theo ông, hệ thống quy định hiện hành đã có những bước tiến, nhưng vẫn cần được rà soát, bổ sung để theo kịp thực tiễn, đặc biệt là trong việc nhận diện và xử lý các hành vi bạo lực không mang tính trực tiếp.
Luật sư Đặng Văn Cường nhấn mạnh, bên cạnh bạo lực thể chất, cần đặc biệt chú ý đến các dạng bạo lực tinh thần và bạo lực kinh tế – những hành vi thường diễn ra âm thầm, khó chứng minh nhưng gây tổn hại sâu sắc, kéo dài đối với nạn nhân. Việc thiếu các tiêu chí cụ thể để nhận diện và đánh giá mức độ của các hành vi này có thể khiến quá trình xử lý gặp nhiều khó khăn.
Hình minh hoạ
Nhiều ý kiến cũng cho rằng, việc quan trọng nhất lúc này đó là cần xác lập nguyên tắc xuyên suốt: mọi cá nhân đều có quyền được sống an toàn trong chính gia đình mình. Khi vẫn còn những trường hợp bị bạo hành nghiêm trọng nhưng không dám lên tiếng, thì đó không chỉ là vấn đề cá nhân, mà phản ánh khoảng trống trong hệ thống bảo vệ cần được khẩn trương lấp đầy.
Cởi bỏ” định kiến
Cũng theo Báo cáo kết quả thực hiện các mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2023, trên thực tế, nhiều người bị bạo lực gia đình còn tâm lý cam chịu, sợ bị kỳ thị và không muốn đi báo cáo việc bị bạo lực. Họ chỉ đi báo cáo và tìm sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng khi vụ việc nghiêm trọng, bạo lực xảy ra trong thời gian dài hoặc có thể dẫn đến chấm dứt hôn nhân. Điều này gây khó khăn cho công tác thống kê số liệu cũng như triển khai các giải pháp, dịch vụ hỗ trợ, can thiệp và ứng phó với bạo lực gia đình.
Cần biết rằng, bình đẳng giới không phải là phong trào hành động thiên về phụ nữ. Chính những người đàn ông cũng cần được chia sẻ, được lắng nghe, thấu hiểu và được “cởi bỏ” định kiến rằng nam phải thế này, nữ là phải thế kia. Có những nam giới đã từng chia sẻ, vì trở thành nạn nhân của bạo lực gia đình nên tìm đến rượu, bia để giải sầu và rồi trong cơn say, từ nạn nhân họ lại trở thành người gây ra bạo lực gia đình với các hành vi bạo hành vợ con.
Theo SKCĐ
