Dù chưa có bằng chứng cho thấy mức độ nghiêm trọng cao hơn các biến thể trước, đặc tính lây lan âm thầm của chủng virus “siêu đột biến” này đang đặt ra những lo ngại về nguy cơ bùng phát dịch bệnh trong thời gian tới.
Nguồn gốc của biến thể?
Theo báo cáo mới nhất của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, biến thể BA.3.2 lần đầu được phát hiện tại Nam Phi vào tháng 11/2024.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), BA.3.2 là “hậu duệ” của BA.3 - một biến thể phụ của Omicron từng xuất hiện năm 2022 nhưng nhanh chóng suy yếu. Sau thời gian dài tồn tại ở mức thấp, BA.3 tiếp tục tiến hóa và hình thành BA.3.2 với khoảng 70-75 đột biến trên protein gai.
Trong giai đoạn đầu, số ca nhiễm ghi nhận khá thưa thớt, khiến biến thể này gần như không cần phải theo dõi. Tuy nhiên, từ tháng 9/2025, số ca mắc Covid-19 biến thể BA.3.2 bắt đầu tăng lên rõ rệt. Đến nay, biến thể đã xuất hiện tại 23 quốc gia, trong đó có Mỹ, Australia, Nhật Bản và nhiều quốc gia châu Âu.
Tại Mỹ, biến thể này không chỉ được phát hiện ở một số hành khách nhập cảnh mà còn xuất hiện trong các mẫu nước thải tại 25 bang, cho thấy khả năng lây lan trong cộng đồng.
Vì sao được đặt tên là “ve sầu”?
Tên gọi “ve sầu” của biến thể BA.3.2 được ông T. Ryan Gregory, giáo sư tại Đại học Guelph đề xuất, nhằm mô tả đặc tính lan truyền âm thầm của biến thể này - tương tự loài ve sầu sống dưới lòng đất trong thời gian dài trước khi xuất hiện hàng loạt.
Nhận định về đặc điểm này, ông Andrew Pekosz, chuyên gia virus học tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg cho biết, biến thể đã “âm thầm nhân lên” trước khi bắt đầu lan truyền mạnh từ người sang người.
Triệu chứng và mức độ nguy hiểm?
Giới chuyên môn đánh giá BA.3.2 là biến thể có mức độ đột biến đáng kể so với chủng JN.1 - vốn chiếm ưu thế trong các ca nhiễm Covid-19 toàn cầu trong thời gian gần đây. Giới chuyên gia đặc biệt quan tâm đến biến thể này do số lượng lớn đột biến trên protein gai - bộ phận giúp virus xâm nhập tế bào. Đây là yếu tố khiến BA.3.2 trở nên khác biệt so với các biến thể đang lưu hành.
Các nghiên cứu ban đầu cho thấy BA.3.2 có thể làm suy giảm hiệu quả của miễn dịch từ vaccine hoặc nhiễm bệnh trước đó. Điều này xuất phát từ các thay đổi di truyền khiến hệ miễn dịch khó nhận diện virus hơn. Dù vậy, các triệu chứng của biến thể này hiện không có nhiều khác biệt, bao gồm: đau họng, ho, sốt, nghẹt mũi, đau đầu, mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa và mất khứu giác hoặc vị giác.
Theo ông Robert H. Hopkins Jr., Giám đốc y khoa của Quỹ Quốc gia Mỹ về Bệnh truyền nhiễm, số lượng đột biến lớn có thể khiến hiệu quả của vaccine hiện tại suy giảm, dù cần thêm dữ liệu để khẳng định.
Ông cũng lưu ý khả năng biến thể này trở thành chủng chiếm ưu thế là có thể xảy ra, đồng thời cảnh báo nguy cơ hình thành một làn sóng lây nhiễm mới trong mùa hè.
Những khoảng trống trong phòng chống dịch
Dù chưa có dấu hiệu cho thấy biến thể “ve sầu” gây bệnh nặng hơn, các chuyên gia cảnh báo rằng mức độ bao phủ vaccine thấp cùng với việc nới lỏng các biện pháp y tế công cộng có thể làm gia tăng rủi ro.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho biết một tín hiệu tích cực là các loại thuốc kháng virus hiện hành vẫn được đánh giá có hiệu quả đối với biến thể mới.
Theo ông Adolfo García-Sastre, Giám đốc Viện Y tế toàn cầu và bệnh truyền nhiễm mới nổi tại Trường Y Icahn thuộc Bệnh viện Mount Sinai, vaccine hiện tại “nhiều khả năng vẫn duy trì một phần hiệu quả”, trong khi các phương pháp điều trị bằng thuốc vẫn phát huy tác dụng.
Sự xuất hiện của biến thể “ve sầu” một lần nữa cho thấy Covid-19 vẫn chưa hoàn toàn bị đẩy lùi. Dù chưa gây ra những hệ lụy nghiêm trọng ngay lập tức, các chuyên gia nhấn mạnh việc theo dõi sát sao, duy trì tiêm chủng và các biện pháp y tế công cộng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát nguy cơ bùng phát trong thời gian tới.
