Công ty công nghệ sinh học Arbutus Biopharma (Mỹ) cùng đối tác Genevant Sciences đã đồng loạt khởi kiện Pfizer và BioNTech tại Canada và Tòa án Bằng sáng chế Thống nhất châu Âu (UPC), cáo buộc hai hãng dược phẩm xâm phạm các bằng sáng chế liên quan đến công nghệ hạt nano lipid (LNP) được sử dụng trong vaccine mRNA phòng COVID-19. Động thái này đánh dấu bước leo thang mới trong cuộc chiến sở hữu trí tuệ đối với nền tảng công nghệ vaccine mRNA.
Arbutus Biopharma, doanh nghiệp công nghệ sinh học giai đoạn lâm sàng có trụ sở tại bang Pennsylvania (Mỹ), vừa thông báo cùng Genevant Sciences, đơn vị nắm quyền cấp phép độc quyền đối với công nghệ hạt nano lipid (LNP), khởi động ba vụ kiện quốc tế nhằm bảo vệ danh mục bằng sáng chế của mình trước Pfizer, BioNTech và một số công ty liên kết.
Theo thông báo của Arbutus, các nguyên đơn yêu cầu tòa án buộc Pfizer và BioNTech bồi thường thiệt hại do hành vi xâm phạm bằng sáng chế, đồng thời đề nghị ban hành lệnh cấm vĩnh viễn đối với các vaccine COVID,19 sử dụng công nghệ mRNA,LNP cũng như bất kỳ sản phẩm nào khác bị cho là vi phạm các bằng sáng chế được bảo hộ.
Ba vụ kiện tại Canada và châu Âu
Arbutus đang triển khai 3 vụ kiện bằng sáng chế với Pfizer và BioNTech tại Canada và châu Âu.
Cụ thể, tại Canada, vụ kiện được nộp lên Tòa án Liên bang Canada, yêu cầu ban hành lệnh cấm vĩnh viễn và bồi thường thiệt hại hoặc buộc phía bị đơn phải hoàn trả toàn bộ khoản lợi nhuận thu được từ hành vi xâm phạm Bằng sáng chế Canada số 2.721.333.
Tại Tòa án Bằng sáng chế Thống nhất châu Âu (UPC), Arbutus và Genevant khởi kiện liên quan đến Bằng sáng chế châu Âu EP 4 241 767, yêu cầu lệnh cấm vĩnh viễn và bồi thường, bao gồm khoản lợi nhuận mà Pfizer và BioNTech thu được từ hành vi xâm phạm.
Một vụ kiện UPC khác liên quan đến Bằng sáng chế châu Âu EP 4 495 237, cũng yêu cầu các biện pháp khắc phục tương tự.
Các vụ kiện tại UPC có phạm vi áp dụng trên 20 quốc gia thành viên, gồm Áo, Bỉ, Bulgaria, Đan Mạch, Estonia, Phần Lan, Pháp, Đức, Italy, Latvia, Litva, Luxembourg, Malta, Hà Lan, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Romania, Slovenia, Tây Ban Nha và Thụy Điển.
Theo Arbutus, các vụ kiện quốc tế này là bước mở rộng của vụ kiện đang được xét xử tại Tòa án Quận New Jersey (Mỹ), nơi công ty cáo buộc Pfizer và BioNTech xâm phạm năm bằng sáng chế của Hoa Kỳ trong quá trình sản xuất và thương mại hóa vaccine COVID,19 sử dụng công nghệ mRNA.
Nhận 178 triệu USD từ Moderna sau thỏa thuận dàn xếp
Cùng với việc mở rộng các hoạt động thực thi quyền sở hữu trí tuệ, Arbutus cho biết đã nhận khoảng 178 triệu USD từ Moderna vào ngày 8/7/2026. Đây là phần thanh toán không phụ thuộc điều kiện mà Arbutus được hưởng theo thỏa thuận dàn xếp toàn cầu được ký kết giữa hai bên vào tháng 3/2026, nhằm chấm dứt toàn bộ các tranh chấp về bằng sáng chế liên quan đến công nghệ LNP được sử dụng trong vaccine COVID,19 của Moderna.
Khoản tiền này cũng bao gồm chi phí tố tụng được hoàn trả theo thỏa thuận cấp phép giữa Arbutus và Genevant.
Ngoài ra, Arbutus dự kiến sẽ tiếp tục nhận cổ tức từ công ty mẹ của Genevant trong quý III/2026 nhờ sở hữu khoảng 16% cổ phần phổ thông của doanh nghiệp này.
Sau khi nhận được các khoản thanh toán từ Moderna và cổ tức từ Genevant, Arbutus cho biết dự kiến triển khai chương trình hoàn trả vốn cho cổ đông với tổng giá trị lên tới khoảng 230 triệu USD thông qua việc mua lại cổ phiếu.
Theo kế hoạch, việc mua lại có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức như chào mua công khai, đấu giá kiểu Hà Lan, giao dịch trên thị trường mở, mua lại theo thỏa thuận hoặc các phương thức phù hợp khác, sau khi được Hội đồng quản trị phê duyệt.
Công nghệ LNP tiếp tục là tâm điểm của các tranh chấp sở hữu trí tuệ
Lipid nanoparticle (LNP) là công nghệ đóng vai trò then chốt trong việc vận chuyển phân tử mRNA vào tế bào, được xem là nền tảng của nhiều vaccine và liệu pháp mRNA hiện đại. Chính vì vậy, quyền sở hữu các bằng sáng chế liên quan đến công nghệ này đã trở thành một trong những lĩnh vực tranh chấp gay gắt nhất trong ngành dược phẩm sinh học sau đại dịch COVID,19.
Việc Arbutus và Genevant tiếp tục mở rộng các hoạt động thực thi quyền sáng chế tại nhiều khu vực pháp lý cho thấy các doanh nghiệp sở hữu công nghệ nền tảng đang gia tăng nỗ lực bảo vệ tài sản trí tuệ, đồng thời khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của hệ thống bằng sáng chế trong cạnh tranh và thương mại hóa các công nghệ y sinh tiên tiến trên phạm vi toàn cầu.
Quỳnh Trang
