Chương trình phối hợp hành động giai đoạn 2026 - 2030 được ký kết giữa 9 cơ quan, gồm các Bộ: Khoa học và Công nghệ, Công an, Quốc phòng, Công Thương, Tài chính, Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Nông nghiệp và Môi trường; Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Chương trình hướng tới ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên cả môi trường truyền thống và môi trường số, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền, doanh nghiệp và người dân. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, lành mạnh, thúc đẩy hoạt động sáng tạo và khai thác tài sản trí tuệ hợp pháp.
Một trong những trọng tâm của Chương trình là thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan hành chính và tư pháp, bảo đảm sự thống nhất trong quá trình phát hiện, xác minh và xử lý hành vi vi phạm. Đối với các vụ việc phức tạp, có tổ chức, quy mô lớn hoặc liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý, các lực lượng chức năng sẽ tăng cường trao đổi thông tin, hỗ trợ chuyên môn nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết.
Hằng năm, các bộ, ngành lựa chọn và triển khai ít nhất một chuyên đề trọng điểm về đấu tranh, ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Hoạt động này gắn với công tác hướng dẫn, kiểm tra, thanh tra và giám sát tại địa phương, tập trung vào những lĩnh vực có nguy cơ vi phạm cao, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và quyền lợi người tiêu dùng.
Các lĩnh vực được chú trọng gồm mỹ phẩm, thuốc tân dược, thực phẩm chức năng, cùng với các hành vi xâm phạm bản quyền phần mềm và nội dung số. Đây là những nhóm hàng hóa, tài sản trí tuệ đòi hỏi sự phối hợp liên ngành trong quá trình phát hiện, xác minh và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp.
Tăng cường xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
Đối với những vụ việc nghiêm trọng, có tổ chức hoặc tái phạm nhiều lần, Chương trình xác định yêu cầu tăng cường điều tra, xử lý hình sự theo quy định pháp luật. Trọng tâm là các hành vi xâm phạm bản quyền trên không gian mạng và sản xuất, buôn bán hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, sản xuất nông nghiệp và môi trường.
Trong quá trình thanh tra, kiểm tra, khi phát hiện dấu hiệu tội phạm, các cơ quan chức năng có trách nhiệm khẩn trương chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra theo quy định. Việc tăng cường phối hợp giữa các lực lượng được kỳ vọng góp phần hạn chế tình trạng chậm trễ, thiếu đồng bộ trong xử lý các vụ việc có tính chất liên ngành.
Song song với biện pháp xử lý hành chính và hình sự, cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ bằng con đường dân sự tiếp tục được hoàn thiện. Tòa án nhân dân tối cao nghiên cứu ban hành án lệ hoặc hướng dẫn áp dụng pháp luật về bồi thường thiệt hại, xác định hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số. Đây là cơ sở nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể quyền.
Xây dựng cơ sở dữ liệu, nâng cao năng lực thực thi
Một nhiệm vụ quan trọng khác là tăng cường chia sẻ thông tin, dữ liệu giữa các cơ quan thành viên. Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, trong đó thông tin về các vụ việc đã được giải quyết sẽ được cập nhật, kết nối theo quy định.
Cơ sở dữ liệu này phục vụ công tác theo dõi, đánh giá tình hình thực thi quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời hỗ trợ phát hiện, ngăn chặn hành vi vi phạm, nhất là những vụ việc cần sự phối hợp của nhiều cơ quan quản lý.
Chương trình cũng đặt mục tiêu tổ chức ít nhất một khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm cho cán bộ chủ chốt. Hoạt động tập huấn được mở rộng tới lực lượng thực thi ở cơ sở, tập trung vào kỹ năng nhận diện hàng hóa giả mạo, tiếp nhận thông tin và áp dụng quy trình nghiệp vụ.
Cùng với đó, các cơ quan thành viên sẽ xây dựng tài liệu hướng dẫn, cẩm nang điện tử và tăng cường trao đổi kinh nghiệm với đối tác quốc tế, đặc biệt trong điều tra, xử lý các vụ việc có yếu tố xuyên biên giới. Việc nâng cao năng lực chuyên môn được xác định là yêu cầu cần thiết trước sự gia tăng của các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.
Công tác tuyên truyền cũng được triển khai theo hướng nâng cao nhận thức và trách nhiệm của doanh nghiệp, người tiêu dùng trong tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Việc công khai các trường hợp vi phạm điển hình nhằm tăng tính cảnh báo, răn đe, đồng thời thúc đẩy hình thành văn hóa sử dụng, khai thác hợp pháp tài sản trí tuệ.
Trong quá trình triển khai, Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò điều phối, phối hợp với các cơ quan thành viên xây dựng kế hoạch, theo dõi, đôn đốc và tổng hợp kết quả thực hiện, báo cáo Thủ tướng Chính phủ theo quy định.
Với việc xác lập cơ chế phối hợp liên ngành, tăng cường chia sẻ dữ liệu và nâng cao năng lực thực thi, Chương trình giai đoạn 2026 - 2030 hướng tới tạo sự đồng bộ trong công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đáp ứng yêu cầu xử lý vi phạm cả trên môi trường truyền thống và môi trường số.
Thái An
