Đề xuất thêm livestream vào nhóm hành vi bị cấm
Theo dự thảo, tại khoản 2 Điều 4, Bộ Y tế đề xuất sửa khoản 19 Điều 6 Luật Dược về những hành vi bị nghiêm cấm trong kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc theo phương thức thương mại điện tử.
Cụ thể, dự thảo xác định hành vi kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc theo phương thức thương mại điện tử bị cấm nếu không thực hiện trên nền tảng thương mại điện tử kinh doanh trực tiếp hoặc nền tảng thương mại điện tử trung gian theo quy định.
Một hình thức khác cũng được nêu rõ là kinh doanh thông qua chức năng livestream bán hàng. Đây là điểm được bổ sung so với quy định hiện hành, trong bối cảnh hoạt động bán hàng trực tuyến ngày càng có nhiều hình thức.
Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu đối với việc định danh và truy xuất giao dịch. Theo đó, hoạt động kinh doanh thuốc qua phương tiện không bảo đảm định danh điện tử của người bán và truy xuất giao dịch theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử sẽ thuộc nhóm bị cấm.
Như vậy, nếu được thông qua, các quy định mới sẽ tập trung kiểm soát cả kênh bán hàng, phương thức livestream và khả năng xác định người bán, truy xuất giao dịch.
Quy định hiện hành đã kiểm soát bán thuốc trực tuyến
Theo khoản 19 Điều 6 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược năm 2016, hành vi bị nghiêm cấm hiện nay là kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc theo phương thức thương mại điện tử thông qua các phương tiện không phải sàn giao dịch thương mại điện tử, ứng dụng thương mại điện tử bán hàng hoặc website thương mại điện tử bán hàng có chức năng đặt hàng trực tuyến.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược số 44/2024/QH15 tiếp tục đặt ra những giới hạn cụ thể đối với hoạt động bán thuốc qua thương mại điện tử. Theo quy định được nêu trong dữ liệu, bán lẻ thuốc kê đơn, thuốc kiểm soát đặc biệt và thuốc thuộc danh mục hạn chế qua thương mại điện tử là hành vi bị nghiêm cấm, trừ trường hợp phục vụ cách ly y tế do dịch bệnh truyền nhiễm nhóm A.
Đối với thuốc kiểm soát đặc biệt, quy định cũng cấm bán buôn theo phương thức trực tuyến.
Các cơ sở kinh doanh thuốc phải thực hiện hoạt động tại địa điểm đã được cấp phép. Việc giao dịch thuốc qua mạng xã hội hoặc những nền tảng không thuộc các kênh thương mại điện tử được pháp luật quy định cũng nằm trong phạm vi bị kiểm soát.
Những quy định này cho thấy quản lý hoạt động kinh doanh thuốc trực tuyến không chỉ dừng ở việc xác định sản phẩm được phép bán, mà còn đặt ra yêu cầu về địa điểm, kênh giao dịch và điều kiện của cơ sở kinh doanh.
Siết việc bán thuốc trên nền tảng trực tuyến
Thực tế kinh doanh thuốc trên môi trường mạng từng được cơ quan quản lý dược cảnh báo. Sau khi nhận được phản ánh về tình trạng bán thuốc kê đơn, thuốc kiểm soát đặc biệt qua thương mại điện tử, Cục Quản lý Dược, Bộ Y tế đã có văn bản gửi các đơn vị, tổ chức kinh doanh theo phương thức này, đề nghị kiểm soát và ngăn chặn các hành vi vi phạm.
Cục Quản lý Dược đề nghị các địa phương tăng cường kiểm tra thực địa, phát hiện và xử lý những cơ sở bán thuốc không đúng địa điểm, bán thuốc sai quy định hoặc lợi dụng mạng xã hội để kinh doanh trái phép.
Các cơ sở kinh doanh cũng được yêu cầu tuân thủ các nguyên tắc Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc (GPP), chỉ giao dịch với đối tác đáp ứng điều kiện pháp lý và được cấp phép theo quy định.
Việc quản lý hoạt động kinh doanh thuốc trên môi trường số đặt ra yêu cầu kiểm soát từ khâu xác định người bán đến quá trình giao dịch. Với dự thảo mới, Bộ Y tế đang đề xuất đưa thêm livestream và các phương tiện không bảo đảm định danh, truy xuất giao dịch vào nhóm hành vi bị cấm.
Quản lý chặt hơn để bảo đảm an toàn khi mua thuốc
Thuốc khác với nhiều loại hàng hóa thông thường bởi việc sử dụng phải gắn với yêu cầu về chất lượng, nguồn gốc và điều kiện bảo quản. Đối với thuốc kê đơn và thuốc kiểm soát đặc biệt, việc mua bán còn liên quan đến yêu cầu kiểm soát sử dụng theo quy định chuyên môn.
Trong bối cảnh mua sắm trực tuyến phát triển, người mua có thể tiếp cận nhiều lời chào bán thuốc qua các nền tảng số. Khi thông tin về người bán hoặc quá trình giao dịch không thể xác định, việc kiểm soát nguồn gốc và điều kiện kinh doanh cũng gặp khó khăn.
Ngành Y tế vì vậy khuyến cáo người dân không mua thuốc qua mạng khi không xác định được nguồn gốc, xuất xứ và điều kiện kinh doanh. Việc mua thuốc tại các cơ sở được cấp phép giúp người dân có thêm căn cứ kiểm tra nguồn gốc và sử dụng thuốc theo quy định.
Đề xuất sửa Luật Dược hiện vẫn đang trong quá trình xây dựng. Nếu được thông qua, các quy định mới sẽ bổ sung thêm cơ sở pháp lý để quản lý hoạt động kinh doanh thuốc trên môi trường số, trong đó livestream bán hàng và yêu cầu định danh, truy xuất giao dịch được đặt vào phạm vi kiểm soát rõ hơn.
