Hoàn thiện khung pháp lý sau gần 20 năm thực hiện
Ngày 3/8, Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia tổ chức hội thảo với chủ đề "Đẩy mạnh truyền thông về hiến, ghép mô, tạng" trong bối cảnh Bộ Y tế đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.
Phát biểu tại hội thảo, TS Nguyễn Hoàng Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia cho biết, sau gần hai thập kỷ thực hiện, luật đã tạo nền tảng pháp lý cho hoạt động hiến, ghép tạng tại Việt Nam. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới liên quan đến nguồn hiến, quy trình điều phối, xác định người hiến và cơ chế hỗ trợ cho các đơn vị tham gia.
Trên cơ sở tổng kết quá trình triển khai, Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia đề xuất 8 nhóm chính sách để sửa đổi luật. Mục tiêu không chỉ tăng số lượng nguồn hiến mà còn hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm công bằng, minh bạch và nâng cao hiệu quả điều phối trên phạm vi cả nước.
Theo cơ quan chuyên môn, việc sửa đổi luật được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những bất cập phát sinh trong thực tiễn, đồng thời tạo điều kiện để hoạt động hiến, ghép mô, tạng phát triển bền vững trong thời gian tới.
Đề xuất mở rộng đối tượng hiến và bổ sung quy định về người hiến sau khi qua đời
Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm là đề xuất sửa đổi điều kiện đối với người hiến mô, bộ phận cơ thể người khi còn sống.
Theo dự thảo, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được phép hiến mô, bộ phận cơ thể người nếu có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật hoặc người giám hộ hợp pháp, ngoại trừ trường hợp hiến máu và các thành phần máu.
Đối với hiến tạng khi còn sống, dự thảo quy định người hiến cho thành viên trong gia đình phải từ đủ 18 tuổi trở lên; trường hợp hiến cho người không phải thành viên gia đình phải từ đủ 25 tuổi. Người hiến máu hoặc các thành phần máu được xác định trong độ tuổi từ đủ 18 đến dưới 65 tuổi.
Dự thảo cũng bổ sung quy định cho phép người dưới 18 tuổi được quyền hiến mô, tạng hoặc hiến xác sau khi chết nếu đã thể hiện nguyện vọng trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý. Đây là nội dung mới so với quy định hiện hành.
Bên cạnh đó, Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia đề xuất tăng cường hoạt động truyền thông, vận động hiến mô, tạng và hiến xác; khuyến khích sự tham gia của những người có uy tín trong cộng đồng, các chức sắc tôn giáo và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác tuyên truyền.
Bổ sung quy định về chết tuần hoàn và điều phối ghép tạng
Dự thảo luật cũng đề xuất bổ sung quy định cho phép lấy mô, tạng từ người đã được xác định chết tuần hoàn (chết tim). Đây được xem là một trong những nội dung nhằm mở rộng nguồn hiến phục vụ điều trị.
Song song với đó, cơ quan soạn thảo đề xuất bãi bỏ quy định cơ sở ghép phải có đơn vị ghép thực nghiệm và bỏ yêu cầu kíp xác định chết não phải có chuyên gia giám định pháp y.
Để thống nhất trong quá trình triển khai, dự thảo bổ sung các nguyên tắc về tiêu chuẩn xác định chết não, chết tuần hoàn và quy trình thực hiện, đồng thời giao Bộ trưởng Bộ Y tế quy định chi tiết. Riêng Hội đồng chẩn đoán chết tuần hoàn phải có bác sĩ chuyên khoa tim mạch tham gia.
Trong trường hợp cơ sở y tế không đủ năng lực xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia sẽ điều phối cơ sở hoặc chuyên gia hỗ trợ. Theo cơ quan chuyên môn, quy định này nhằm bảo đảm tính khách quan, thống nhất và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các đơn vị.
Bảo đảm công bằng trong điều phối và ưu tiên người hiến
Một điểm mới khác là việc bổ sung nguyên tắc điều phối ghép tạng theo hướng bảo đảm hòa hợp giữa người hiến và người nhận, công bằng, minh bạch, khách quan; ưu tiên căn cứ vào mức độ khẩn cấp, mức độ tương thích về chuyên môn, hiệu quả điều trị và danh sách chờ ghép quốc gia.
Dự thảo cũng đề xuất thứ tự ưu tiên khi phân bổ mô, bộ phận cơ thể người. Theo đó, người bệnh cấp cứu được ưu tiên trước, tiếp đến là trẻ em, người đã từng hiến mô, tạng khi có chỉ định ghép, người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người đã hiến tạng và người có thời gian chờ ghép lâu nhất trong danh sách chờ ghép quốc gia.
Để hỗ trợ hoạt động hiến, ghép tạng, dự thảo đề xuất ngân sách nhà nước hoặc Quỹ Bảo hiểm y tế bảo đảm kinh phí cho nhiều hoạt động như truyền thông, tư vấn, vận động hiến tạng, cấp thẻ bảo hiểm y tế, bảo quản và vận chuyển mô, tạng, phát hiện người có tiềm năng hiến, điều phối ghép tạng, xây dựng hệ thống thông tin quốc gia về tiếp nhận và điều phối mô, tạng cũng như khám sàng lọc, tư vấn và đánh giá điều kiện hiến.
Theo TS Nguyễn Hoàng Phúc, việc sửa đổi luật không chỉ hướng tới tăng nguồn hiến từ người chết não và chết tuần hoàn mà còn tăng cường quản lý đối với người hiến sống, bảo đảm hoạt động điều phối diễn ra công bằng, minh bạch và khách quan. Ông cho rằng những chính sách mới cũng mang ý nghĩa tri ân, tạo thêm động lực để nhiều người đăng ký hiến tạng sau khi qua đời.
Nhấn mạnh giá trị nhân văn của hoạt động này, TS Nguyễn Hoàng Phúc khẳng định: "Tạng hiến là món quà vô giá, không thể cân đong bằng vật chất. Mọi hoạt động hiến, lấy, ghép và điều phối đều phải xuất phát từ tinh thần nhân đạo, không vì mục đích thương mại."
Việc hoàn thiện Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý phù hợp hơn với thực tiễn, góp phần mở rộng cơ hội điều trị cho người bệnh đang chờ ghép tạng, đồng thời củng cố niềm tin của xã hội đối với hoạt động hiến tặng mô, tạng tại Việt Nam.
