Khi nhắc đến Nhật Bản, nhiều người nghĩ đến tuổi thọ cao nhất thế giới, hệ thống chăm sóc người cao tuổi tiên tiến và một xã hội đang bước vào giai đoạn “siêu già”. Nhưng phía sau thành công đó là những nền tảng khoa học ít người biết đến, trong đó có mô hình Ngân hàng não (Brain Bank) – nơi lưu giữ những “dữ liệu sống cuối cùng” giúp giải mã bệnh tật và bí mật của quá trình lão hóa.
Ngân hàng não là gì?
Ngân hàng não là hệ thống tiếp nhận, xử lý, bảo quản mô não của những người đã tự nguyện hiến tặng sau khi qua đời để phục vụ nghiên cứu y học.
Mỗi mẫu não được lưu giữ cùng với hồ sơ y khoa rất giá trị: tình trạng trí nhớ khi còn sống, bệnh lý mạn tính, khả năng vận động, hình ảnh học, thói quen sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng, mức độ hoạt động xã hội… Nhờ đó, các nhà khoa học có thể đối chiếu giữa biểu hiện lâm sàng khi còn sống với tổn thương thật sự trong mô não sau tử vong. Đây là chìa khóa để hiểu sâu hơn về các bệnh lý mà y học hiện đại vẫn đang tìm lời giải.
Nhật Bản là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên ngày càng tăng, kéo theo số người mắc sa sút trí tuệ, Parkinson, đột quỵ, trầm cảm tuổi già và các rối loạn thần kinh khác cũng gia tăng. Trong bối cảnh đó, các ngân hàng não trở thành “kho báu khoa học” giúp Nhật Bản nghiên cứu:
- Vì sao có người sống trên 90 tuổi vẫn minh mẫn.
- Vì sao có người suy giảm trí nhớ rất sớm.
- Tác động của tăng huyết áp, tiểu đường lên não bộ.
- Cơ chế hình thành bệnh Alzheimer và các bệnh thoái hóa thần kinh.
- Ảnh hưởng của cô đơn xã hội, ít vận động, dinh dưỡng kém đến lão hóa não.
- Cách phát hiện sớm sa sút trí tuệ trước khi triệu chứng xuất hiện.
Một trong những đơn vị nổi bật là Tokyo Metropolitan Institute for Geriatrics and Gerontology – trung tâm hàng đầu về lão khoa và lão học của Nhật Bản. Tại đây, nghiên cứu não bộ người cao tuổi được xem là trụ cột chiến lược nhằm phục vụ mô hình xã hội siêu già. Các nhà khoa học không chỉ nghiên cứu bệnh, mà còn nghiên cứu não bộ khỏe mạnh khi già đi – tức điều gì giúp con người sống thọ mà vẫn minh mẫn, độc lập và có chất lượng sống tốt.
Để có một mẫu mô não phục vụ nghiên cứu, quy trình phải tuân thủ đạo đức nghiêm ngặt: người hiến tặng hoặc gia đình đồng thuận tự nguyện, bảo mật danh tính tuyệt đối, xử lý mô trong thời gian ngắn để bảo đảm chất lượng khoa học, lưu trữ bằng công nghệ chuyên biệt, chỉ cung cấp mẫu cho các nghiên cứu được phê duyệt.
Điều đó cho thấy ngân hàng não không chỉ là nơi lưu trữ mô bệnh học, mà là một hệ thống khoa học, pháp lý, đạo đức rất chặt chẽ.
Giá trị lớn nhất của ngân hàng não: chữa bệnh cho tương lai
Nhờ những dữ liệu quý giá này, Nhật Bản có thể phát triển thuốc mới, công nghệ chẩn đoán sớm, chương trình phòng ngừa sa sút trí tuệ và các chính sách chăm sóc người cao tuổi dựa trên bằng chứng khoa học. Trong tương lai gần, khi nhiều quốc gia châu Á bước vào già hóa dân số nhanh, mô hình ngân hàng não của Nhật Bản sẽ là kinh nghiệm quý cho việc chuẩn bị hệ thống y tế thích ứng với xã hội tuổi thọ cao.
Theo Sở Y tế TPHCM
