Trong những tháng gần đây, cộng đồng đại diện sở hữu công nghiệp và các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo (ĐMST) tại Việt Nam như đứng trên đống lửa trước nguy cơ bị cơ quan thuế địa phương truy thu thuế Giá trị gia tăng (GTGT).
Bắt nguồn từ việc một số văn phòng luật sư và tổ chức đại diện sở hữu trí tuệ (SHTT) bị kết luận "áp dụng sai thuế suất" - từ mức ưu đãi 5% lên mức phổ thông (8% hoặc 10%) đối với các dịch vụ tư vấn, tra cứu và đăng ký bảo hộ - tâm lý bất an đã nhanh chóng lan rộng. Tuy nhiên, nút thắt chính sách này vừa ghi nhận một bước tiến quan trọng mang tính mở đường.
Từ nỗi lo truy thu thực tế đến bản chất "khoảng trống kỹ thuật"
Để hiểu vì sao một vấn đề thuần túy về thuế lại gây xôn xao hệ sinh thái khởi nghiệp, hãy nhìn vào trường hợp của Văn phòng Luật sư Ân Nam hay Công ty TNHH Phát triển tài sản trí tuệ Việt. Suốt hơn hai thập kỷ qua, các tổ chức này thực hiện dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp và tư vấn SHTT dựa trên nền tảng thuế suất GTGT 5%. Mức thuế này được áp dụng ổn định theo quy định về "dịch vụ khoa học và công nghệ" (KH&CN) và đã được các Cục Thuế địa phương hướng dẫn bằng văn bản.
Thế nhưng, mọi chuyện trở nên phức tạp kể từ khi Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/10/2025. Khi thay thế Luật KH&CN 2013, luật mới đã điều chỉnh cấu trúc các thuật ngữ định nghĩa. Dù không có bất kỳ dòng nào tuyên bố "loại bỏ dịch vụ SHTT ra khỏi hệ sinh thái KH&CN" hay "tăng thuế dịch vụ SHTT", nhưng sự vắng mặt của cụm từ liệt kê chi tiết "hoạt động liên quan đến sở hữu trí tuệ" trong định nghĩa dịch vụ KH&CN đã tạo ra một "khoảng trống dẫn chiếu kỹ thuật".
Chính khoảng trống này đã khiến một số cơ quan thuế địa phương, khi tiến hành kiểm tra quyết toán thuế, vội vã cho rằng dịch vụ SHTT không còn được áp dụng thuế 5%. Hậu quả là doanh nghiệp đứng trước nguy cơ bị truy thu, phạt chậm nộp cho hàng loạt hóa đơn đã xuất từ quý IV/2025.
Cục Sở hữu trí tuệ vào cuộc và đề xuất "ý kiến chuyên ngành" từ VIPA
Trước nguy cơ làm gãy đổ chuỗi hỗ trợ ĐMST, Cục Sở hữu trí tuệ đã chính thức lên tiếng tại Công văn số 4315/SHTT-PCCS ngày 02/09/2026. Cơ quan quản lý chuyên ngành đề nghị Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam (VIPA) phối hợp rà soát toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật hiện hành - từ Luật Thuế GTGT 2024 đến Luật KHCN&ĐMST 2025 - để làm rõ ranh giới pháp lý của các hoạt động SHTT.
Phúc đáp lại đề nghị này, ngày 10/09/2026, VIPA đã gửi Công văn số 2026-31/CV-VIPA đưa ra một quan điểm tiếp cận vô cùng thực tế và tinh tế: VIPA không đề nghị Cục SHTT giải thích luật thuế, cũng không yêu cầu Cục tự quyết định thuế suất. Thay vào đó, VIPA kiến nghị Cục SHTT báo cáo Bộ Khoa học & Công nghệ ban hành một "Ý kiến chuyên ngành" rõ ràng, xác nhận tính liên tục của dịch vụ SHTT trong hệ thống dịch vụ KHCN&ĐMST.
Quan điểm này hoàn toàn phù hợp với thực tiễn điều hành của ngành Thuế. Ngay tại Công văn số 6467/CT-QLNT ngày 28/08/2026 trả lời Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Cục Thuế cũng khẳng định nguyên tắc: Nếu dịch vụ SHTT được xác định là dịch vụ khoa học và công nghệ theo quy định chuyên ngành, thì đương nhiên thuộc đối tượng áp dụng thuế suất GTGT 5%.
Như vậy, "chìa khóa" để giải giải quyết bài toán thuế này không nằm ở việc sửa đổi một đạo luật thuế mới, mà nằm ở một văn bản xác nhận chuyên ngành chuẩn xác từ Bộ Khoa học và Công nghệ. Đây chính là "lối thoát" hành chính văn minh, giúp tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp mà không làm phát sinh phức tạp về mặt thủ tục lập pháp.
THƯ MỜI GÓP Ý TƯỞNG TỌA ĐÀM, KIẾN NGHỊ VÀ ĐỒNG HÀNH
Thuế GTGT đối với dịch vụ SHTT là thuế gián thu. Người chịu thuế cuối cùng là doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục và nhà sáng chế cá nhân sử dụng dịch vụ – trong đó nhiều chủ thể không được khấu trừ thuế GTGT đầu vào.
Vì vậy, việc tăng thuế là một quyết định rất nhạy cảm và chắc chắn phải được cân nhắc một cách kỹ càng trước khi áp dụng, đặc biệt trong bối cảnh Bộ Chính trị đang đặt ra yêu cầu cao cho việc phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo nhằm phát triển tài sản SHTT theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị.
Từ thực tiễn đó, BBT Tạp chí Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo xuất bản loạt bài về các vấn đề:
- Vướng mắc thuế GTGT dịch vụ Sở hữu trí tuệ: Doanh nghiệp và hội viên VIPA đứng ngồi không yên
- Dịch vụ Sở hữu trí tuệ có thuộc nhóm Dịch vụ Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo?
- Tăng thuế GTGT dịch vụ SHTT: Nguy cơ làm chậm nhịp đổi mới sáng tạo và tạo rào cản cho doanh nghiệp
- Cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn thống nhất thuế GTGT đối với dịch vụ Sở hữu trí tuệ
BBT kính mời Quý Bạn đọc, Quý đơn vị là các đối tượng chịu tác động bởi thuế suất GTGT dịch vụ SHTT góp ý tưởng Tọa đàm, đề nghị hiến kế, đề xuất và đồng hành.
Các ý kiến, kiến nghị sẽ được tổng hợp, thảo luận chuyên đề, chính thức gửi tới cơ quan, cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Mọi ý kiến xin gửi về:
- BBT Tạp chí Sở hữu trí tuệ và Sáng tạo
- Hotline: 0919.880.866
- Email: [email protected]
- Bộ Phận thư ký: 0912 06 77 66 (NB. Phạm Tài)
Trân trọng cảm ơn.
Phạm Tài
