Việt Nam đang đặt mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để hiện thực hóa mục tiêu này, một trong những rào cản lớn nhất cần được tháo gỡ là khoảng trống trong bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và hạ tầng phục vụ công nghiệp văn hóa số.
Thông tin được chia sẻ tại họp báo công bố Ngày hội Công nghệ TP.HCM, Conviction 2026, diễn ra chiều 31/7.
Vi phạm bản quyền tiếp tục gây thiệt hại lớn
Trình bày tham luận với chủ đề "Khoảng trống trên hành trình phát triển công nghiệp văn hóa số", luật sư Phan Vũ Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông, Điện tử TP.HCM (EIC), cho rằng niềm tin vào cơ chế bảo hộ bản quyền và quyền của người sáng tạo vẫn chưa được bảo đảm tương xứng. Đây là một trong những điểm nghẽn lớn nhất trong quá trình số hóa các sản phẩm công nghiệp văn hóa.
Theo ông Tuấn, chiến dịch bảo vệ bản quyền World Cup 2026 đã xử lý hơn 2.000 tên miền và hơn 16.000 đường dẫn vi phạm. Tuy nhiên, tình trạng xâm phạm bản quyền trên môi trường số vẫn diễn biến phức tạp.
Dẫn dự báo của Media Partners Asia, ông Tuấn cho biết thiệt hại do vi phạm bản quyền video trực tuyến tại Việt Nam trong năm 2027 có thể vượt 456 triệu USD, với hơn 15,5 triệu người thường xuyên tiếp cận nội dung lậu. Những con số này cho thấy vi phạm bản quyền không chỉ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của chủ thể quyền mà còn làm suy giảm động lực đầu tư vào lĩnh vực sáng tạo.
Năm khoảng trống cần được lấp đầy
Theo luật sư Phan Vũ Tuấn, quá trình phát triển công nghiệp văn hóa số tại Việt Nam hiện vẫn tồn tại nhiều khoảng trống.
Trước hết là khoảng trống về thực thi thể chế. Mặc dù hệ thống pháp luật ngày càng được hoàn thiện, nhưng các văn bản hướng dẫn và cơ chế triển khai trên thực tế vẫn chưa theo kịp yêu cầu phát triển của nền kinh tế số.
Khoảng trống tiếp theo là hạ tầng dữ liệu bản quyền. Hiện nhiều nghệ sĩ Việt Nam vẫn phải phụ thuộc vào các nền tảng quốc tế như YouTube do sở hữu hệ thống nhận diện bản quyền tự động Content ID, trong khi Việt Nam chưa xây dựng được hạ tầng tương tự.
Một hạn chế khác là sự thiếu vắng các doanh nghiệp đóng vai trò nền tảng trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa. Theo ông Tuấn, nhiều sản phẩm sáng tạo được đầu tư lớn về chất xám nhưng chưa được công nhận như một loại tài sản để có thể định giá, thế chấp hoặc huy động vốn phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đáng chú ý, mỗi năm Việt Nam có hàng trăm nghìn tác phẩm được công bố nhưng chỉ khoảng 3.000 tác phẩm được cấp mã định danh từ Việt Nam. Trong khi đó, số lượng tác phẩm sử dụng mã quốc tế, đặc biệt từ Hoa Kỳ, vẫn chưa có thống kê đầy đủ. Điều này phản ánh sự thiếu hụt về hạ tầng dữ liệu phục vụ quản lý và kết nối hệ sinh thái công nghiệp văn hóa.
Cần nền tảng số do doanh nghiệp Việt làm chủ
Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Nguyễn Thế Vinh, đồng sáng lập và CEO Ninety Eight, cho rằng ngành công nghiệp văn hóa số Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào các nền tảng xuyên biên giới như YouTube, Facebook và TikTok.
Theo ông, các nền tảng này không chỉ nắm giữ dữ liệu người dùng mà còn vận hành thuật toán ưu tiên lượng tương tác thay vì giá trị thực của cộng đồng người hâm mộ. Vì vậy, Việt Nam cần xây dựng các nền tảng công nghệ do doanh nghiệp trong nước phát triển để phục vụ nền kinh tế fandom, nơi sự gắn kết giữa nghệ sĩ và người hâm mộ được chuyển hóa thành giá trị kinh tế bền vững.
Dẫn báo cáo Tổng quan ngành công nghiệp âm nhạc Việt Nam 2025, 2026 do Đại học RMIT thực hiện, ông Vinh cho biết thị trường nhạc số Việt Nam đạt quy mô gần 1.400 tỷ đồng trong năm 2025 với hơn 800 sự kiện âm nhạc lớn, nhỏ. Người hâm mộ sẵn sàng chi từ 200.000 đến 500.000 đồng cho các sản phẩm kết hợp cùng nghệ sĩ, còn các vật phẩm lưu niệm có thể đạt mức chi từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng.
Theo ông Vinh, đây là cơ sở để phát triển nền kinh tế fandom tại Việt Nam thông qua các nền tảng số chuyên biệt.
Blockchain mở ra hướng tiếp cận mới cho bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ
Để khai thác tiềm năng này, Ninety Eight đã phát triển nền tảng FANOS ứng dụng công nghệ Blockchain nhằm ghi nhận và xác thực toàn bộ hành trình tương tác của người hâm mộ với nghệ sĩ.
Mỗi hoạt động như tham dự buổi biểu diễn, sở hữu vật phẩm, tương tác hoặc ủng hộ nghệ sĩ đều được lưu trữ dưới dạng dữ liệu minh bạch và không thể chỉnh sửa.
Theo các chuyên gia, Blockchain không chỉ hỗ trợ xây dựng nền kinh tế fandom mà còn mở ra nhiều ứng dụng trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ như chứng nhận số cho tác phẩm, phát triển hệ thống Content ID dành cho âm nhạc Việt Nam và hình thành cơ chế phân phối bản quyền minh bạch hơn khi hành lang pháp lý về tài sản số tiếp tục được hoàn thiện.
Rapper Pjpo, nghệ sĩ đầu tiên phát hành album trên nền tảng Blockchain tại Việt Nam, cho biết mô hình này bước đầu mang lại kết quả tích cực. Tuy nhiên, để Blockchain tạo ra giá trị bền vững, các nền tảng vẫn cần tiếp tục nâng cao trải nghiệm người dùng nhằm giúp cộng đồng người hâm mộ nhận thấy rõ lợi ích mà công nghệ mang lại.
Thái An
