Phải được chẩn đoán tại cơ sở đủ điều kiện
Không phải mọi trường hợp được xác định mắc bệnh liên quan đến công việc đều mặc nhiên được hưởng chế độ bệnh nghề nghiệp. Người lao động phải được khám, chẩn đoán tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đủ điều kiện và được cấp phép khám, chữa bệnh nghề nghiệp theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh.
Bệnh được xác định phải thuộc danh mục bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội do Bộ Y tế ban hành. Người lao động cũng phải thuộc diện tham gia và có đóng Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
Sau khi chẩn đoán, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm lập Giấy khám bệnh nghề nghiệp theo mẫu tại Phụ lục VI ban hành kèm Thông tư 56/2025/TT-BYT.
Đây là giấy tờ làm căn cứ lập hồ sơ đề nghị khám giám định. Việc chẩn đoán bệnh nghề nghiệp phải dựa trên tình trạng bệnh, tiền sử tiếp xúc nghề nghiệp, yếu tố có hại tại nơi làm việc, thời gian tiếp xúc và thời gian bảo đảm của từng bệnh.
Có giấy khám bệnh nghề nghiệp mới là bước đầu của quy trình. Để được giải quyết chế độ, người lao động còn phải xác định mức suy giảm khả năng lao động theo quy định.
Giám định mức suy giảm khả năng lao động
Theo Luật An toàn, vệ sinh lao động, người mắc bệnh nghề nghiệp được khám giám định sau khi điều trị ổn định. Với bệnh không có khả năng điều trị ổn định, việc giám định được thực hiện trước hoặc ngay trong quá trình điều trị.
Theo hướng dẫn tại Thông tư 56/2025/TT-BYT, sau khi có Giấy khám bệnh nghề nghiệp, người sử dụng lao động phải hoàn chỉnh hồ sơ và giới thiệu người lao động đi khám giám định trong thời hạn 20 ngày sau khi điều trị, phục hồi chức năng hoặc sau khi khám phát hiện bệnh nghề nghiệp đối với trường hợp bệnh không có khả năng điều trị.
Việc khám giám định được thực hiện tại Hội đồng Giám định y khoa để xác định mức suy giảm khả năng lao động.
Với trường hợp giám định bệnh nghề nghiệp lần đầu, hồ sơ gồm giấy giới thiệu của người sử dụng lao động. Nếu tại thời điểm đề nghị giám định, người lao động không còn thuộc quyền quản lý của người sử dụng lao động thì có thể sử dụng giấy đề nghị giám định của chính mình.
Hồ sơ còn phải có bản sao hợp lệ Giấy khám bệnh nghề nghiệp. Nếu tổn thương do bệnh nghề nghiệp không có khả năng điều trị ổn định, tình trạng này phải được thể hiện trong giấy khám bệnh nghề nghiệp.
Ai lập hồ sơ giám định?
Về nguyên tắc, người sử dụng lao động có trách nhiệm lập, hoàn chỉnh và gửi hồ sơ giám định bệnh nghề nghiệp lần đầu đến Hội đồng Giám định y khoa.
Tuy nhiên, người lao động tự lập hồ sơ trong trường hợp tại thời điểm đề nghị giám định không còn thuộc quyền quản lý của người sử dụng lao động.
Trường hợp này có thể bao gồm người đang bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm xã hội; người đã có quyết định nghỉ việc chờ giải quyết chế độ hưu trí, trợ cấp hằng tháng; người đã nghỉ hưu hoặc nghỉ công việc có nguy cơ mắc bệnh nghề nghiệp nhưng được phát hiện mắc bệnh trong thời gian bảo đảm của bệnh.
Quy định này giúp xác định rõ trách nhiệm lập hồ sơ trong từng hoàn cảnh, nhất là với người đã chấm dứt quan hệ lao động nhưng bệnh nghề nghiệp được phát hiện sau đó.
Hồ sơ hưởng chế độ gồm những gì?
Sau khi có kết quả giám định, người lao động cần hoàn thiện hồ sơ để đề nghị cơ quan bảo hiểm xã hội giải quyết chế độ.
Theo Điều 58 Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015, hồ sơ hưởng chế độ bệnh nghề nghiệp gồm sổ bảo hiểm xã hội; giấy ra viện hoặc trích sao hồ sơ bệnh án sau khi điều trị bệnh nghề nghiệp.
Nếu người lao động không điều trị nội trú tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thì sử dụng Giấy khám bệnh nghề nghiệp theo quy định.
Một giấy tờ khác không thể thiếu là Biên bản giám định mức suy giảm khả năng lao động của Hội đồng Giám định y khoa. Riêng trường hợp bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp thì sử dụng Giấy chứng nhận bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp.
Hồ sơ còn có văn bản đề nghị giải quyết chế độ bệnh nghề nghiệp theo Mẫu 05A-HSB tại Phụ lục IV ban hành kèm Quyết định 2222/QĐ-BHXH năm 2025 của Bảo hiểm xã hội Việt Nam.
Người lao động nên chủ động lưu giữ các giấy tờ liên quan ngay từ quá trình khám và điều trị. Hồ sơ bệnh án, giấy khám bệnh nghề nghiệp, kết quả quan trắc môi trường lao động, biên bản giám định và tài liệu chứng minh quá trình làm việc trong môi trường có yếu tố nguy cơ có thể cần thiết khi hoàn thiện thủ tục.
Doanh nghiệp nộp hồ sơ, cơ quan BHXH giải quyết
Sau khi có Biên bản giám định y khoa xác định mức suy giảm khả năng lao động, người lao động cung cấp hồ sơ cho người sử dụng lao động để lập hồ sơ đề nghị hưởng chế độ.
Theo khoản 1 Điều 59 Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015, trong thời hạn 30 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ của người lao động, người sử dụng lao động phải gửi hồ sơ đến cơ quan bảo hiểm xã hội.
Sau khi tiếp nhận đầy đủ hồ sơ, cơ quan bảo hiểm xã hội có thời hạn 10 ngày để giải quyết chế độ theo khoản 2 Điều 59 của luật này. Nếu không giải quyết, cơ quan bảo hiểm xã hội phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
Kết quả giải quyết có thể là quyết định hưởng trợ cấp bệnh nghề nghiệp một lần hoặc hằng tháng, tùy mức suy giảm khả năng lao động và điều kiện của từng trường hợp.
Quyết định 2222/QĐ-BHXH cũng quy định các mẫu quyết định riêng đối với trợ cấp bệnh nghề nghiệp hằng tháng, trợ cấp một lần, bệnh nghề nghiệp tái phát và giám định tổng hợp.
Với người lao động, việc nắm rõ thời hạn của từng khâu giúp theo dõi tiến độ giải quyết hồ sơ và kịp thời bổ sung khi còn thiếu giấy tờ.
Có thể yêu cầu điều tra khi bệnh nghề nghiệp chưa được giải quyết
Trong thực tế, việc xác định bệnh có liên quan đến điều kiện lao động không chỉ phụ thuộc vào hồ sơ y tế mà còn liên quan đến quá trình làm việc và các yếu tố có hại tại nơi làm việc.
Do đó, người lao động cần lưu giữ những tài liệu liên quan đến công việc, môi trường lao động, kết quả quan trắc và quá trình khám, điều trị bệnh nghề nghiệp.
Trường hợp người sử dụng lao động không tổ chức khám, không cung cấp hồ sơ về môi trường lao động hoặc không thực hiện đầy đủ các quy định về an toàn, vệ sinh lao động, người lao động có thể đề nghị điều tra bệnh nghề nghiệp.
Theo Thông tư 56/2025/TT-BYT, việc điều tra có thể được thực hiện theo yêu cầu của người lao động đối với bệnh nghề nghiệp liên quan đến bản thân nhưng chưa được giải quyết chế độ.
Vì vậy, khi xuất hiện dấu hiệu bệnh liên quan đến quá trình làm việc, người lao động không nên dừng lại ở việc điều trị. Việc khám đúng cơ sở, lập đầy đủ hồ sơ, thực hiện giám định và theo dõi quá trình giải quyết là những bước cần thiết để bảo đảm quyền lợi từ Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo quy định.
