Ngày 27/8, tại Gia Lai, Bộ Y tế tổ chức hội thảo xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026-2035. Việc xây dựng bộ tiêu chí mới được đặt trong bối cảnh mô hình tổ chức, chức năng và phạm vi hoạt động của trạm y tế xã đã thay đổi sau khi cả nước sắp xếp lại đơn vị hành chính.
Trạm y tế xã gánh thêm nhiệm vụ sau sáp nhập
Sau khi số đơn vị hành chính cấp xã, phường, thị trấn giảm từ 10.035 xuống còn 3.321 xã, phường và đặc khu, quy mô quản lý của mỗi trạm y tế xã cũng được mở rộng.
Theo mô hình mới, trạm y tế xã là đơn vị sự nghiệp y tế công lập trực thuộc UBND cấp xã, có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng. Trạm không chỉ thực hiện các nhiệm vụ vốn có của y tế cơ sở mà còn tiếp nhận thêm một số nhiệm vụ trước đây do Trung tâm Y tế huyện đảm nhiệm.
Sự thay đổi về tổ chức kéo theo yêu cầu mới về nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị và năng lực quản lý. Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Y tế, việc áp dụng Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã hiện hành đã bộc lộ nhiều bất cập.
PGS.TS Phan Lê Thu Hằng, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Y tế, cho biết quy mô dân số và bán kính phục vụ của nhiều trạm y tế xã đã tăng lên đáng kể, trong khi cơ sở hạ tầng, trang thiết bị và nhân lực chưa được bổ sung tương xứng.
Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sức khỏe người dân vẫn chưa bảo đảm tính liên tục. Dữ liệu chưa được liên thông và đồng bộ, gây khó khăn cho công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu, tiêm chủng và quản lý các bệnh mạn tính, nhất là tại những khu vực xa trung tâm.
Chỉ khoảng 10% điểm trạm đáp ứng yêu cầu về nhiều điều kiện đầu vào
Đại diện Viện Chiến lược và Chính sách y tế cho biết, trong số 2.921 xã, phường được thống kê sau sắp xếp đơn vị hành chính, chưa tính Thanh Hóa, có 98,4% đã có quyết định thành lập trạm y tế trực thuộc UBND xã. Tỷ lệ được cấp giấy phép hoạt động mới đạt 81,6%.
Hệ thống hiện có 2.604 điểm trạm, bình quân mỗi trạm chính quản lý hơn hai điểm trạm. Mô hình này cho thấy áp lực tổ chức và điều hành tại tuyến y tế cơ sở đang tăng lên.
Khảo sát cũng chỉ ra sự chênh lệch lớn về điều kiện hoạt động giữa các điểm trạm. Chỉ khoảng 30% số điểm trạm tự đánh giá đáp ứng yêu cầu về tài chính và hạ tầng công nghệ thông tin.
Trong khi đó, tỷ lệ đáp ứng các yêu cầu về thuốc, thiết bị y tế, nhân lực và trụ sở theo Thông tư 43/2025/TT-BYT chỉ đạt khoảng 10%.
Những con số này cho thấy việc mở rộng chức năng của trạm y tế xã không thể chỉ dựa vào việc điều chỉnh mô hình tổ chức. Năng lực thực tế của tuyến cơ sở cần được nâng lên tương ứng để đáp ứng khối lượng công việc ngày càng lớn.
Đề xuất tối thiểu 4-5 bác sĩ tại mỗi trạm y tế xã
Một trong những nội dung được Bộ Y tế đề xuất trong Bộ tiêu chí mới là thay đổi yêu cầu về nhân lực. Theo hướng dự kiến, mỗi trạm y tế xã có tối thiểu từ 4-5 bác sĩ, áp dụng tại tất cả các vùng.
Đề xuất này được đặt trong mục tiêu tăng cường năng lực y tế cơ sở theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu ngày càng cao của người dân.
Bộ Y tế cũng dự kiến đưa các nội dung về chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân, dân số và bảo trợ xã hội vào nghị quyết của Đảng ủy hoặc kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm của địa phương.
Nhiều chỉ tiêu mới đang được xem xét, trong đó có tỷ lệ người dân được khám sức khỏe và sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm; tỷ lệ người dân có sổ sức khỏe điện tử và được quản lý sức khỏe theo vòng đời.
Bộ tiêu chí cũng dự kiến theo dõi tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế cùng các chỉ số liên quan đến dinh dưỡng và sức khỏe cộng đồng.
Mở rộng năng lực điều trị bệnh mạn tính ngay tại cơ sở
Không chỉ dừng ở nhân lực, Bộ Y tế đang xem xét bổ sung các tiêu chí cụ thể về thuốc và trang thiết bị cho trạm y tế xã.
Theo định hướng dự thảo, danh mục thuốc cần đủ chủng loại để trạm y tế có thể quản lý và điều trị một số bệnh không lây nhiễm phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), bệnh tâm thần và động kinh.
Các chỉ tiêu về mức độ đáp ứng máy móc, trang thiết bị cũng được bổ sung để phản ánh sát hơn năng lực thực tế của từng trạm.
PGS.TS Phan Lê Thu Hằng cho biết Bộ tiêu chí mới sẽ kế thừa những nội dung còn phù hợp của bộ tiêu chí hiện hành, tránh gây gián đoạn trong quá trình triển khai. Những yêu cầu mới sẽ được bổ sung theo chức năng và nhiệm vụ ngày càng mở rộng của trạm y tế xã, trong đó có việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho người dân.
Dự kiến, Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026-2035 sẽ được ban hành trong tháng 9/2026.
Theo Bộ Y tế, việc xây dựng bộ tiêu chí mới cần đi cùng với nâng cao chất lượng hệ thống thống kê y tế. Dữ liệu đầy đủ, chính xác và được liên thông sẽ là cơ sở để đánh giá đúng năng lực của tuyến y tế cơ sở, từ đó xác định nhu cầu đầu tư và phân bổ nguồn lực phù hợp.
Trong hệ thống chăm sóc sức khỏe, trạm y tế xã là tuyến gần người dân nhất. Khi năng lực của tuyến này được củng cố, việc phòng bệnh, phát hiện sớm, quản lý và điều trị bệnh có thể được thực hiện ngay từ cơ sở, giảm áp lực cho các tuyến y tế phía trên và bảo đảm sự liên tục trong chăm sóc sức khỏe người dân.
