Ca bệnh rải rác, nguy cơ không thể xem nhẹ
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội, từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố ghi nhận 2 ca bệnh do não mô cầu rải rác, không có trường hợp tử vong. Ngành y tế đã triển khai các biện pháp phòng, chống dịch, giám sát và xử lý yếu tố nguy cơ, chưa ghi nhận ca bệnh thứ phát.
Kết quả này cho thấy công tác giám sát, xử lý dịch được triển khai kịp thời. Tuy nhiên, CDC Hà Nội cảnh báo người dân không nên chủ quan, bởi bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ địa bàn nào, vào bất kỳ thời điểm nào.
Tình hình tại khu vực phía Nam cho thấy nguy cơ vẫn hiện hữu. Theo Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, từ đầu năm đến ngày 17/10/2026, khu vực này ghi nhận 42 ca bệnh do não mô cầu, trong đó có 7 trường hợp tử vong. Khoảng 94% số ca nhiễm thuộc nhóm huyết thanh B. Một số ổ dịch xuất hiện tại trường học và cơ sở tập trung, nơi nhiều người sinh hoạt trong cùng không gian.
Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm. Vi khuẩn có thể gây viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết và khiến người bệnh tử vong trong thời gian ngắn. Diễn biến nhanh khiến việc phát hiện sớm, điều trị kịp thời và kiểm soát người tiếp xúc gần trở thành những yêu cầu cấp thiết khi xuất hiện ca bệnh.
Vi khuẩn lây qua đường hô hấp, người lành vẫn có thể mang mầm bệnh
Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn thường cư trú ở vùng mũi, họng của người; một số trường hợp mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng. Khi xâm nhập vào máu hoặc màng não, vi khuẩn có thể gây bệnh xâm lấn nghiêm trọng.
Các nhóm huyết thanh A, B, C, W và Y là những nhóm gây phần lớn ca bệnh não mô cầu xâm lấn trên thế giới. Bệnh có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc thành ổ dịch, nhất là tại những nơi đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại và hộ gia đình.
Vi khuẩn lây chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp và dịch tiết mũi, họng khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh. Ho, hắt hơi, hôn, dùng chung đồ dùng có dính dịch tiết và sinh hoạt trong không gian đông đúc, thông khí kém có thể làm tăng nguy cơ lây truyền.
Điều cần lưu ý là người mang vi khuẩn không nhất thiết phát bệnh nhưng vẫn có thể truyền vi khuẩn cho người khác. Trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể, người suy giảm miễn dịch hoặc đã phẫu thuật cắt lách thuộc nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Theo TS.BS Nguyễn Sỹ Đức, Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Nhi Hà Nội, khả năng lây lan của vi khuẩn não mô cầu rất lớn; cả người lớn và trẻ em đều có thể nhiễm bệnh. Nếu không kiểm soát tốt khi phát hiện ca bệnh, nguy cơ hình thành các cụm dịch nhỏ có thể gia tăng.
Sốt đột ngột, đau đầu dữ dội: Không chờ bệnh tự khỏi
Bệnh não mô cầu có thể khởi phát với những biểu hiện dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng thông thường. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển nhanh, việc chậm nhận biết và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có thể làm mất thời gian xử trí cần thiết.
CDC Hà Nội khuyến cáo người dân chú ý các dấu hiệu cảnh báo như sốt đột ngột, đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn, cứng cổ, sợ ánh sáng. Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng li bì, rối loạn ý thức hoặc co giật. Một dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác là các chấm hoặc mảng đỏ tím trên da không mất màu khi ấn.
Ở trẻ nhỏ, biểu hiện có thể không điển hình. Trẻ bỏ bú, quấy khóc bất thường, li bì hoặc khó đánh thức cần được theo dõi sát và đưa đi khám ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ. Không nên chờ xuất hiện đầy đủ các triệu chứng mới tìm kiếm sự trợ giúp y tế.
Do bệnh có khả năng diễn biến nặng trong thời gian ngắn, người có dấu hiệu nghi ngờ cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá và xử trí khẩn cấp. Việc tự theo dõi tại nhà hoặc tự dùng thuốc có thể làm chậm quá trình tiếp cận điều trị.
Tiêm vaccine và dự phòng sau phơi nhiễm
Theo khuyến cáo của ngành y tế, tiêm vaccine là biện pháp chủ động phòng bệnh não mô cầu. Người dân nên lựa chọn vaccine phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn chuyên môn. Việc tiêm chủng cần được thực hiện tại cơ sở y tế, với tư vấn về loại vaccine và lịch tiêm thích hợp.
Vaccine không thay thế các biện pháp phòng lây nhiễm hằng ngày. Người dân cần rửa tay thường xuyên bằng xà phòng; che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi; không dùng chung cốc, chai nước, dụng cụ ăn uống và vật dụng cá nhân có nguy cơ dính dịch tiết. Nhà ở, lớp học và nơi làm việc cần được giữ thông thoáng; hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nhiễm trùng đường hô hấp.
Với người tiếp xúc gần với bệnh nhân, việc đánh giá nguy cơ và sử dụng thuốc dự phòng cần được thực hiện kịp thời theo hướng dẫn của cơ sở y tế. TS.BS Nguyễn Sỹ Đức lưu ý, người chưa tiêm vaccine nếu tiếp xúc với bệnh nhân hoặc thuộc nhóm có nguy cơ cần được đánh giá để chỉ định dự phòng phù hợp. Người dân không nên tự mua kháng sinh sử dụng.
Hai ca bệnh tại Hà Nội chưa ghi nhận trường hợp thứ phát, nhưng số liệu tại khu vực phía Nam cho thấy não mô cầu vẫn có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Giám sát dịch tễ, phát hiện sớm triệu chứng, xử lý người tiếp xúc nguy cơ và chủ động tiêm chủng cần được duy trì liên tục, đặc biệt tại trường học và các cơ sở tập trung đông người.
