Nỗi đau không nhìn thấy bằng mắt
Chương (sinh năm 2008) được đưa vào điều trị tại Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Quân y 175 khoảng một tuần. Nhìn vẻ ngoài hiền lành, lanh lợi và nụ cười của em, ít ai nghĩ rằng chỉ trước kỳ thi tốt nghiệp THPT, nam sinh này đã trải qua biến cố lớn.
Chương từng giống nhiều học sinh cuối cấp khác: Học tập, ôn thi, mang theo kỳ vọng của gia đình và cả những áp lực tự đặt lên vai mình. Nhưng rồi chỉ trước kỳ thi tốt nghiệp THPT, khi cánh cửa tương lai tưởng chừng rất gần, mọi thứ trong em bỗng chững lại. Em kể rằng mình đã cố gắng ôn tập rất nhiều, nhưng càng đến gần ngày thi, đầu óc càng trở nên trống rỗng. Những trang sách quen thuộc bỗng xa lạ, rồi cậu học trò 18 tuổi chọn cách nhảy từ trên cao xuống.
Cú ngã chỉ khiến Chương gãy chân, nhưng có lẽ vết thương cần được chăm sóc nhiều hơn lại là những tổn thương không thể nhìn thấy bằng mắt. Sau biến cố, gia đình đưa em đến Khoa Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Quân y 175 để được theo dõi và điều trị.
Phía sau cánh cửa Khoa Sức khỏe Tâm thần, câu chuyện như Chương không phải hiếm. Ở đó có những bệnh nhân trẻ đang chật vật với áp lực học hành, có những người trưởng thành gục ngã trước biến cố cuộc sống, cũng có những người từng là quân nhân, giáo viên, doanh nhân,…
Họ không hàng ngày “nhặt lá đá ống bơ” giống với hình dung quen thuộc của nhiều người khi nhắc đến bệnh nhân tâm thần. Nhiều người từng có công việc, gia đình, hoài bão và một cuộc sống bình thường. Chỉ là đến một thời điểm nào đó, tâm trí họ cần được chữa lành.
Và người đồng hành trên hành trình ấy là những bác sĩ khoác trên mình hai màu áo: Màu trắng của ngành y và màu xanh của người lính.
Những cuộc chạy không có huy chương
Gắn bó với lĩnh vực sức khỏe tâm thần từ năm 2012, Đại tá, ThS.BSCKII Đặng Trần Khang – Chủ nhiệm Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Quân y 175 đã chứng kiến sự thay đổi rất lớn trong cách xã hội nhìn nhận về lĩnh vực này.
Ngày trước, sức khỏe tâm thần là khái niệm còn xa lạ. Nhiều người ngại thừa nhận mình cần được hỗ trợ. Thời điểm khoảng 10 năm về trước, mỗi ngày khoa chỉ tiếp nhận khoảng 10 – 20 lượt khám. Nhưng vài năm gần đây, con số ấy tăng nhanh, lượng bệnh nhân trung bình đến khám mỗi ngày lên tới khoảng 120 người.
Với bác sĩ Khang, sức khỏe tâm thần là một lĩnh vực đặc biệt. Ở đó, bác sĩ không chỉ điều trị triệu chứng mà còn phải bước vào thế giới nội tâm rất riêng của từng bệnh nhân. “Đây là chuyên ngành y học non trẻ so với các chuyên ngành khác, còn rất nhiều điều cần khám phá nghiên cứu”, ông chia sẻ.
Khoa hiện có 19 cán bộ, nhân viên. Không chỉ tiếp nhận bệnh nhân trong nước, nơi đây còn điều trị cho nhiều bệnh nhân nước ngoài được Tổng Lãnh sự quán tại TP.HCM của nhiều nước gửi đến như Anh, Pháp, Nhật Bản, Ấn Độ… Có những trường hợp rào cản ngôn ngữ khiến việc giao tiếp trở nên khó khăn, các bác sĩ phải nhờ chính những bệnh nhân nước ngoài đã hồi phục tốt hơn hỗ trợ phiên dịch cho người mới đến.
Đằng sau những câu chuyện ấy là vô số tình huống mà chỉ người trong cuộc mới hiểu.
Bác sĩ Khang kể chuyện nhân viên y tế bị bệnh nhân trong lúc kích động rượt đuổi, cào cấu hay tấn công gần như đã trở thành chuyện quen thuộc.
Ngày khoa còn ở vị trí cũ, trong khuôn viên có một hòn non bộ. Không ít lần, bác sĩ và điều dưỡng phải chạy vòng quanh đó để tránh những bệnh nhân đang mất kiểm soát hành vi. Lâu dần, mọi người biến nó thành một câu chuyện vui: “Coi như tập thể dục”. Họ gọi mình là những “vận động viên điền kinh bất đắc dĩ”.
Nhưng những cuộc chạy ấy không có tiếng còi xuất phát, không có khán giả cổ vũ và cũng chẳng có huy chương ở cuối đường đua. Phần thưởng lớn nhất dành cho các nhân viên y tế công tác tại khoa là sự cải thiện tốt hơn mỗi ngày của bệnh nhân, họ bình tĩnh trở lại, có thể trò chuyện, mỉm cười và bước ra khỏi cánh cửa bệnh viện để trở về với cuộc sống.
Mặt trận thầm lặng của bác sĩ mang áo lính
26 năm gắn bó với công việc chăm sóc bệnh nhân sức khỏe tâm thần, Trung tá Nguyễn Thị Loan – Điều dưỡng trưởng khoa vẫn nhớ cảm giác của những ngày đầu tiên: Lo lắng, bỡ ngỡ và có cả những giọt nước mắt.
Dù đã chuẩn bị tâm lý, chị vẫn không tránh khỏi những phút giây chông chênh khi đối diện với các tình huống bất ngờ. Có lần, một bệnh nhân mời chị ăn bánh. Khi chị nhẹ nhàng từ chối, bệnh nhân bất ngờ lao vào tác động. Một sinh viên thực tập chứng kiến sự việc hôm đó đứng sững vì quá bất ngờ. Nhưng sau rất nhiều năm, điều chị nhớ không phải là nỗi sợ. Điều ở lại là sự thương cảm. Bởi hơn ai hết, những người làm nghề hiểu rằng phía sau hành động mất kiểm soát ấy là một người bệnh đang cần được giúp đỡ.
Ở Khoa Sức khỏe Tâm thần, điều dưỡng không chỉ đo huyết áp, phát thuốc hay thực hiện y lệnh. Họ chăm từng bữa ăn, giấc ngủ, vệ sinh cá nhân và cả những sinh hoạt riêng tư nhất của bệnh nhân. Muốn làm được điều đó, ngoài chuyên môn, họ cần một trái tim yêu thương.
Theo Trung tá Nguyễn Thị Loan, bên cạnh sự quan tâm, đồng hành của lãnh đạo Khoa Sức khỏe tâm thần, đội ngũ điều dưỡng còn luôn nhận được sự chia sẻ, hỗ trợ từ lãnh đạo, chỉ huy các cấp trong bệnh viện. Chính sự thấu hiểu và tâm huyết ấy đã tiếp thêm động lực để các nhân viên y tế kiên trì chăm sóc, đồng hành cùng người bệnh tâm thần.
Còn Đại úy-Bác sĩ Bùi Ngọc Cung từng công tác trong lĩnh vực hồi sức tích cực trước khi quyết định chuyển sang lĩnh vực sức khỏe tâm thần. Với anh, sự lựa chọn này bắt đầu từ đam mê.
Anh cho rằng lợi thế lớn nhất của Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Quân y 175 so với các Bệnh viện chuyên khoa Tâm thần khác là nằm trong một quần thể y học quân sự đa năng, chuyên sâu, kỹ thuật cao, hiện đại, ngang tầm khu vực và quốc tế, nơi bệnh nhân có thể được phối hợp điều trị toàn diện bằng hệ thống chuyên khoa và trang thiết bị tiên tiến. Quan trọng hơn, nhận thức của xã hội về chuyên ngành này đang dần thay đổi. Sức khỏe tâm thần không chỉ được nhắc đến khi có bệnh, mà đang hướng đến phát hiện sớm và phòng ngừa.
Từ những yêu cầu kiểm tra sức khỏe tâm thần với các ngành nghề đặc thù như lái xe, đến việc nhiều người chủ động thăm khám trước hôn nhân, lập di chúc,… khoảng cách giữa cộng đồng và lĩnh vực từng nhiều định kiến này đang dần thu hẹp.
Những trái tim yêu nghề
Với ThS.BSNT Nguyễn Xuân Trung, lựa chọn bước vào lĩnh vực sức khỏe tâm thần bắt đầu từ chính câu chuyện của bản thân.
Những ngày ôn thi vào đại học, anh từng trải qua giai đoạn trầm cảm, lo âu. May mắn được người thân cũng là bác sĩ chuyên ngành hỗ trợ điều trị, anh hiểu cảm giác của một người khi tâm trí rơi vào khủng hoảng. Từ người từng được giúp đỡ, anh khát khao trở thành người có thể giúp đỡ những hoàn cảnh như mình trước đây đang mang trong mình những rối loạn về sức khỏe thâm thần. Hành trình ấy không dễ dàng. Đã có lúc anh nghĩ đến việc bỏ cuộc, nhưng nhờ sự dìu dắt của những người đi trước, anh tiếp tục lựa chọn ở lại.
Thiếu tá, TS.BSNT Nguyễn Hữu Thiện, người từng tốt nghiệp bác sỹ Nội trú chuyên ngành Sức khỏe Tâm thần và bảo vệ luận án tiến sĩ tại Hàn Quốc, anh vẫn luôn yêu và chọn chuyên ngành Sức khỏe Tâm thần, một lĩnh nhiều áp lực, thử thách này. Bởi với anh, đây không chỉ là nghề y. Đây còn là nhiệm vụ của một người lính. Nếu có những người lính bảo vệ biên cương, biển đảo, thì cũng có những người lính âm thầm bảo vệ một “vùng trời” rất đặc biệt là sự bình yên trong tâm trí con người.
Theo bác sĩ Thiện, thực hành lâm sàng trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần của Việt Nam về cơ bản đã tiếp cận chuẩn thế giới, nhưng cần tiếp tục đẩy mạnh các nghiên cứu chuyên sâu, nhất là các nghiên cứu về cấp độ phân tử, tế bào. Anh cũng là người tham gia nhiều nghiên cứu, đề tài trong và ngoài nước.
Không chỉ riêng dự án này, các bác sĩ, điều dưỡng của Khoa cũng đang thực hiện nhiều hướng nghiên cứu về hoạt động thần kinh cấp cao liên quan đến ngôn ngữ, hành vi, tâm lý; nghiên cứu về trầm cảm, rối loạn lo âu… Đặc biệt, Khoa đang ấp ủ xây dựng bộ công cụ nhằm phát hiện, sàng lọc tình trạng sức khỏe tâm thần cho các tân binh.
Ở một nơi mà ranh giới giữa bình yên và những tình huống bất ngờ đôi khi chỉ cách nhau vài giây, những bác sĩ mang áo lính vẫn ngày ngày âm thầm bước tiếp. Có thể họ không có huy chương sau mỗi “cuộc chạy”, nhưng chính sự hồi phục của từng bệnh nhân là phần thưởng lớn nhất trên mặt trận đặc biệt này.
Khoa Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Quân y 175
