Thương tích vẫn là gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng
Theo Kế hoạch dự phòng thương tích tại cộng đồng giai đoạn 2026-2030 do PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế ký ban hành, thương tích hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, tàn tật và gánh nặng bệnh tật trên toàn thế giới. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính mỗi năm có khoảng 5,8 triệu người tử vong do các loại thương tích.
Tại Việt Nam, tình hình cũng đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo vệ sức khỏe nhân dân. Trung bình mỗi năm, cả nước có hơn 30.000 người tử vong và gần 1 triệu trường hợp phải nhập viện do thương tích. Tai nạn giao thông, đuối nước, ngã, bỏng và tai nạn lao động vẫn là những nguyên nhân phổ biến nhất.
Không chỉ cướp đi sinh mạng hoặc để lại di chứng lâu dài cho người bệnh, thương tích còn tạo áp lực lớn đối với hệ thống y tế và kéo theo nhiều hệ lụy về kinh tế - xã hội. Chi phí điều trị, phục hồi chức năng cùng những tổn thất về sức lao động đang trở thành gánh nặng đối với nhiều gia đình và cộng đồng.
Bộ Y tế cho biết, trong giai đoạn 2021-2025, nhiều mô hình dự phòng thương tích đã được triển khai tại các địa phương. Hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe, giám sát thương tích, sơ cứu, cấp cứu và các mô hình can thiệp cộng đồng từng bước phát huy hiệu quả, góp phần giảm tỷ lệ tử vong và hạn chế mức độ tổn thương sau tai nạn.
Tuy nhiên, kết quả giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều. Nguồn lực đầu tư còn hạn chế, hệ thống dữ liệu và giám sát chưa thống nhất, trong khi sự phối hợp giữa các ngành và việc sử dụng kết quả giám sát để xây dựng giải pháp can thiệp chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Theo Bộ Y tế, quá trình đô thị hóa, biến đổi khí hậu, già hóa dân số và những thay đổi trong môi trường sống, môi trường lao động đang làm gia tăng nguy cơ xảy ra các loại thương tích. Đây là những yếu tố đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận trong công tác dự phòng ở giai đoạn tới.
Đặt mục tiêu giảm tử vong, nâng cao năng lực sơ cứu ngay tại cộng đồng
Trên cơ sở Luật Phòng bệnh năm 2025, Bộ Y tế xây dựng kế hoạch với mục tiêu kiểm soát, giảm thiểu nguy cơ mắc và tử vong do thương tích thông qua việc tăng cường các hoạt động dự phòng và nâng cao hiệu quả sơ cứu, cấp cứu ban đầu tại cộng đồng.
Một trong những trọng tâm của kế hoạch là đẩy mạnh truyền thông để nâng cao nhận thức của người dân. Theo mục tiêu đặt ra, đến năm 2030, toàn bộ các tỉnh, thành phố sẽ xây dựng và triển khai các hoạt động truyền thông về dự phòng thương tích và kỹ năng sơ cứu, cấp cứu.
Bộ Y tế cũng hướng tới việc có ít nhất 80% xã, phường, đặc khu lồng ghép nội dung dự phòng thương tích vào các chương trình truyền thông, giáo dục sức khỏe. Các địa phương sẽ sử dụng hệ thống truyền thanh cơ sở hoặc các hình thức phù hợp để phổ biến kiến thức đến người dân.
Song song với công tác truyền thông, ngành y tế sẽ nâng cao năng lực giám sát thương tích trên phạm vi cả nước. Toàn bộ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật các tỉnh, thành phố và Trạm Y tế cấp xã sẽ được tập huấn về giám sát dự phòng thương tích.
Theo kế hoạch, ít nhất 80% xã, phường, đặc khu sẽ triển khai hoạt động giám sát theo đúng quy định, sử dụng số liệu thu thập được để xây dựng các biện pháp can thiệp phù hợp với từng địa phương, từng nhóm nguy cơ.
100% địa phương được tăng cường năng lực sơ cứu, cấp cứu ban đầu
Bộ Y tế xác định việc nâng cao kỹ năng sơ cứu ban đầu là một trong những giải pháp then chốt nhằm giảm tỷ lệ tử vong và hạn chế di chứng sau thương tích.
Theo đó, đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố sẽ bố trí đội ngũ giảng viên là nhân viên y tế đã được đào tạo về sơ cứu, cấp cứu để tham gia huấn luyện tại cộng đồng.
Các lớp tập huấn sẽ được tổ chức cho nhân viên y tế tuyến xã, y tế trường học, y tế thôn bản, cộng tác viên, tình nguyện viên và đại diện các đơn vị quản lý những khu vực có nguy cơ cao như chợ, trung tâm thương mại, khu vui chơi, bến xe, bến tàu.
Không chỉ tập trung vào lực lượng y tế, kế hoạch còn hướng đến việc nâng cao kỹ năng cho người dân. Bộ Y tế đặt mục tiêu ít nhất 70% xã, phường, đặc khu hướng dẫn các đơn vị quản lý khu vực công cộng sử dụng thành thạo các phương tiện sơ cứu ban đầu, đồng thời tuyên truyền để các hộ gia đình chủ động trang bị những dụng cụ cần thiết.
Theo Bộ Y tế, việc người dân được tiếp cận kiến thức và kỹ năng sơ cứu đúng cách sẽ giúp tận dụng "thời gian vàng" trước khi bệnh nhân được chuyển đến cơ sở điều trị, từ đó nâng cao cơ hội cứu sống và giảm mức độ tổn thương.
Đẩy mạnh phối hợp liên ngành để phòng ngừa thương tích bền vững
Để hoàn thành các mục tiêu đến năm 2030, Bộ Y tế đề ra bốn nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó, truyền thông và giáo dục sức khỏe tiếp tục được xem là nền tảng nhằm thay đổi nhận thức và hành vi phòng tránh thương tích trong cộng đồng.
Ngành y tế sẽ xây dựng các tài liệu truyền thông phù hợp với từng vùng miền, từng nhóm đối tượng; tổ chức đào tạo kỹ năng truyền thông cho cán bộ y tế và duy trì các hoạt động tuyên truyền thường xuyên tại cơ sở.
Bộ Y tế cũng sẽ hoàn thiện hệ thống giám sát thương tích, ứng dụng công nghệ thông tin trong thu thập và quản lý dữ liệu, đồng thời huy động sự tham gia của các cấp chính quyền, tổ chức đoàn thể và cộng đồng trong việc phát hiện, giảm thiểu các nguy cơ gây thương tích.
Một nội dung khác được nhấn mạnh là tăng cường sự phối hợp liên ngành, huy động nguồn lực trong nước và quốc tế để triển khai các hoạt động dự phòng. Bộ Y tế cũng đặt mục tiêu mở rộng hợp tác với WHO và các quốc gia trong khu vực nhằm trao đổi kinh nghiệm, tiếp cận các mô hình hiệu quả và nâng cao chất lượng công tác dự phòng thương tích tại Việt Nam.
Trong bối cảnh thương tích vẫn cướp đi sinh mạng của hàng chục nghìn người mỗi năm, việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ truyền thông, giám sát đến nâng cao năng lực sơ cứu tại cộng đồng được kỳ vọng sẽ góp phần giảm thiểu tử vong, hạn chế di chứng và xây dựng môi trường sống an toàn hơn cho người dân.
