Sở hữu trí tuệ tạo động lực nâng cao giá trị đặc sản Huế
Thanh trà từ lâu được xem là một trong những đặc sản tiêu biểu của vùng đất Cố đô. Không chỉ hấp dẫn bởi hương thơm dịu nhẹ, vị ngọt thanh đặc trưng, loại trái cây này còn gắn với những giá trị văn hóa, lịch sử của Huế và được nhiều người biết đến như một sản vật quý của địa phương.
Tuy nhiên, trong nhiều năm, giá trị kinh tế của Thanh trà Huế chưa tương xứng với danh tiếng vốn có. Việc tiêu thụ chủ yếu thông qua thương lái, thiếu sự đồng nhất về chất lượng và chưa có hệ thống nhận diện rõ ràng khiến sản phẩm khó tạo lợi thế cạnh tranh, đồng thời đối mặt nguy cơ bị mạo danh trên thị trường.
Bước ngoặt chỉ thực sự xuất hiện khi Thanh trà Huế được xây dựng thương hiệu trên nền tảng các công cụ bảo hộ sở hữu trí tuệ. Việc đăng ký nhãn hiệu tập thể, sau đó được bảo hộ dưới hình thức chỉ dẫn địa lý đã tạo cơ sở pháp lý để khẳng định nguồn gốc, chất lượng và danh tiếng của sản phẩm gắn với điều kiện tự nhiên cũng như kỹ thuật canh tác đặc thù của vùng Huế.
Việc được cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý vào đầu năm 2024 không chỉ giúp nâng cao uy tín thương hiệu mà còn mở ra cơ hội tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.
Thực tế tại nhiều nhà vườn cho thấy, sau khi sản phẩm được xây dựng thương hiệu và tham gia hệ thống bảo hộ sở hữu trí tuệ, hiệu quả kinh tế tăng lên đáng kể. Nhiều hộ ghi nhận doanh thu cao gấp nhiều lần so với giai đoạn chưa có thương hiệu được bảo hộ.
Điều này cho thấy giá trị lớn nhất của sở hữu trí tuệ không chỉ nằm ở văn bằng bảo hộ, mà còn ở khả năng tạo dựng niềm tin của người tiêu dùng đối với những sản phẩm có xuất xứ rõ ràng và được kiểm soát chất lượng.
HTX Thủy Biều khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ
Một trong những mô hình tiêu biểu là HTX Thủy Biều, đơn vị đang quản lý gần 120 ha bưởi, trong đó khoảng 90 ha là thanh trà. HTX từng bước chuyển đổi phương thức sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, kết hợp ứng dụng truy xuất nguồn gốc nhằm nâng cao giá trị thương mại của sản phẩm.
Hiện gần 9 ha thanh trà của HTX được canh tác theo hướng VietGAP hữu cơ. Riêng vùng chuyên canh thanh trà có 45 hộ dân tham gia sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP trên diện tích khoảng 8,7 ha.
Theo bà Lê Thị Lan Dung, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX Thủy Biều, năng suất bình quân đạt khoảng 7 đến 8 tấn mỗi héc-ta, với tổng giá trị sản xuất của vùng dự kiến đạt từ 25 đến 30 tỷ đồng.
Không chỉ chú trọng quy trình canh tác an toàn, HTX còn đầu tư hệ thống truy xuất nguồn gốc thông qua mã QR, quản lý đồng bộ quy trình sản xuất và bao bì nhận diện. Nhờ đó, sản phẩm đáp ứng yêu cầu của các hệ thống phân phối hiện đại, đồng thời tạo niềm tin đối với người tiêu dùng.
Năm 2025, Thanh trà Huế đạt chuẩn VietGAP của HTX Thủy Biều chính thức được đưa vào chuỗi siêu thị trái cây tại TP. Hồ Chí Minh. Những lô hàng đầu tiên nhanh chóng được thị trường đón nhận, mở ra đầu ra ổn định cho người trồng.
Việc hiện diện trong hệ thống bán lẻ hiện đại không đơn thuần là thành công về tiêu thụ mà còn khẳng định thương hiệu Thanh trà Huế đã đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bao bì và nhận diện thương hiệu, những yếu tố ngày càng được người tiêu dùng quan tâm.
Bảo hộ sở hữu trí tuệ là nền tảng nâng tầm sản phẩm OCOP
Câu chuyện của Thanh trà Huế cho thấy, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, sở hữu trí tuệ cần được xem là một phần của chiến lược phát triển sản phẩm chứ không chỉ là thủ tục pháp lý sau khi thương hiệu đã được hình thành.
Đối với các hợp tác xã và chủ thể OCOP, việc đăng ký nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận hoặc chỉ dẫn địa lý sẽ giúp xác lập quyền đối với tài sản trí tuệ, đồng thời tạo lợi thế khi mở rộng thị trường trong và ngoài nước.
Song song với đó, các công cụ như tem chống giả, mã QR truy xuất nguồn gốc, thiết kế bao bì đồng bộ hay hệ thống nhận diện thương hiệu cũng góp phần nâng cao khả năng bảo vệ sản phẩm trước tình trạng hàng giả, hàng nhái và hành vi lợi dụng uy tín của đặc sản địa phương.
Theo các chuyên gia, việc khai thác hiệu quả chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu tập thể sẽ quyết định sức lan tỏa của thương hiệu Thanh trà Huế. Để làm được điều đó, cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, hợp tác xã, doanh nghiệp và người sản xuất trong kiểm soát chất lượng, quản lý quyền sử dụng thương hiệu và xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.
Các chuyên gia cũng cho rằng bảo hộ sở hữu trí tuệ chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi đi cùng hoạt động quản trị thương hiệu, chuyển đổi số và kiểm soát chuỗi giá trị. Mỗi mã truy xuất nguồn gốc, mỗi tem nhận diện hay mỗi bao bì thống nhất đều là một lớp bảo vệ giúp duy trì uy tín của sản phẩm trên thị trường.
Không chỉ riêng Thanh trà Huế, đây cũng là kinh nghiệm đáng tham khảo đối với nhiều sản phẩm OCOP trên cả nước. Khi tài sản trí tuệ được quản lý và khai thác hiệu quả, giá trị thương hiệu sẽ được nâng lên, khả năng cạnh tranh được cải thiện, góp phần gia tăng thu nhập cho người sản xuất và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững.
Thực tiễn từ HTX Thủy Biều cho thấy sở hữu trí tuệ không chỉ bảo vệ thương hiệu trước nguy cơ bị xâm phạm mà còn tạo động lực để nâng cấp quy trình sản xuất, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị thương mại. Đây chính là hướng đi mà các sản phẩm OCOP cần ưu tiên nếu muốn xây dựng thương hiệu bền vững và từng bước chinh phục những thị trường có yêu cầu ngày càng cao.
Thái An
