Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Mỹ (USPTO) đã chính thức cấp bằng sáng chế cho công nghệ chế tạo memristor trên nền tảng vật liệu oxit crom (CrOₓ). Đây là thành quả đáng tự hào từ công trình nghiên cứu kéo dài nhiều năm của bốn nhà khoa học Việt Nam xuất sắc, mở ra triển vọng to lớn trong việc phát triển các hệ thống tính toán hiệu năng cao và hiện thực hóa các phần cứng AI lấy cảm hứng từ não bộ con người.
Bằng sáng chế mang tên "Memristor Structures with Analog Switching Characteristics and Method for Fabricating the Same" được USPTO công bố bảo hộ chính thức từ ngày 30/6/2026. Sự kiện này nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới chuyên môn trong và ngoài nước, bởi lẽ nó không chỉ ghi nhận một sáng chế đơn lẻ mà còn khẳng định năng lực nghiên cứu làm chủ công nghệ lõi của các chuyên gia Việt Nam ngay tại các giảng đường và viện nghiên cứu quốc gia.
Điểm độc đáo tạo nên tính đột phá của công trình nằm ở việc định hình một lối đi hoàn toàn mới về mặt vật liệu. Trong khi phần lớn các nhóm nghiên cứu lớn trên thế giới hiện nay đang tập trung tối ưu hóa các hệ vật liệu oxit kim loại quen thuộc như TiO₂, HfOₓ hay TaOₓ, thì các nhà khoa học Việt Nam đã dũng cảm lựa chọn và làm chủ nền tảng vật liệu oxit crom (CrOₓ). Bằng sáng chế không chỉ bảo hộ một cấu trúc linh kiện cụ thể mà còn xây dựng CrOₓ thành nền tảng vật liệu có thể kết hợp linh hoạt với nhiều lớp oxit và điện cực kim loại để phát triển các thế hệ memristor mới.
Hướng tiếp cận này tạo tiền đề phát triển các linh kiện có khả năng lưu trữ đa trạng thái và hoạt động phi tuyến, những đặc tính quan trọng để hiện thực hóa các khớp thần kinh điện tử (artificial synapses) trong các hệ thống tính toán lấy cảm hứng từ não bộ.
Đứng sau thành công mang tầm quốc tế này là sự phối hợp giữa các chuyên gia đầu ngành thuộc hai hệ thống Đại học Quốc gia lớn nhất cả nước, có nhiều đóng góp nổi bật trong lĩnh vực vật liệu, bán dẫn và công nghệ sức khỏe. Nhóm tác giả đồng hành gồm PGS.TS Phạm Kim Ngọc và ThS Phạm Phú Quân đến từ Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM), GS.TS Phan Bách Thắng, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Sức khỏe, và PGS.TS Nguyễn Trần Thuật thuộc Viện Bán dẫn và Vật liệu Tiên tiến (Đại học Quốc gia Hà Nội).
Trong đó, PGS.TS Phạm Kim Ngọc, hiện là Trưởng Bộ môn Vật liệu Nano và Màng mỏng, kiêm người phụ trách Phòng thí nghiệm Vật liệu tiên tiến ứng dụng cho Memristor (IMM Lab) thuộc Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG-HCM. Với gần hai thập kỷ gắn bó cùng khoa học vật liệu, bà được giới chuyên môn trân trọng như một trong những nhà khoa học nữ tiên phong tại Việt Nam dấn thân vào địa hạt linh kiện bán dẫn thế hệ mới.
Cùng với đó, đồng tác giả công trình – GS.TS Phan Bách Thắng là một nhà quản lý tài năng, người từng nhận bằng Tiến sĩ ngành Khoa học và Công nghệ vật liệu tiên tiến tại Đại học Sungkyunkwan (Hàn Quốc) năm 2009 và được phong hàm Giáo sư ngành Vật lý vào năm 2022. Trải qua nhiều vị trí lãnh đạo then chốt từ cấp bộ môn đến Hiệu trưởng trường đại học, ông vẫn giữ vững ngọn lửa đam mê nghiên cứu và đạt nhiều thành tựu lớn trong cả đào tạo lẫn chuyển giao công nghệ.
Sự giao thoa tri thức giữa các đơn vị nghiên cứu trọng điểm này đã chứng minh mô hình liên kết đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu đang đi đúng hướng, tạo ra những giá trị thực chất cho nền khoa học nước nhà.
Việc một công nghệ bán dẫn tiên tiến "made in Vietnam" vượt qua các hàng rào kiểm định khắt khe của USPTO để nhận bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ tại Mỹ không chỉ là niềm vui riêng của nhóm tác giả, mà còn là một cột mốc ý nghĩa cho nền khoa học nước nhà. Thành tựu này là minh chứng đanh thép cho thấy năng lực của đội ngũ trí thức trong nước đang ngày càng tiệm cận với trình độ thế giới, hoàn toàn có khả năng tạo ra các tài sản trí tuệ có giá trị thương mại hóa cao.
Trong kỷ nguyên của bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, tấm bằng sáng chế này mở ra những cơ hội mới để công nghệ do người Việt làm chủ được bảo hộ vững chắc, mở đường cho các hoạt động hợp tác quốc tế, chuyển giao công nghệ và ứng dụng sâu rộng vào các ngành công nghiệp công nghệ cao, từng bước nâng cao vị thế độc lập tự chủ của Việt Nam trên trường quốc tế.
